MİSAFİRLİK (ZİYAFET) BÖLÜMÜ
UMUMÎ AÇIKLAMA
Ziyâfet kelimesi dilimizde daha ziyade düğün, doğum, başarı,
açılış gibi mutlu fırsatlarda bir nevi kutlamalaya yönelik yemeklerin adıdır.
Ziyafet yemeğine, umumiyetle toplu halde bir cemaatin iştiraki mevzubahistir,
tek kişiye yedirilen yemeğe ziyafet denmez. Kelimenin Arapça aslı ise daha
ziyade ağırlamak ma'nâsına gelir. Yani, evde bir yabancıyı ağırlamak misafir
etmek... Bu açıdan Arapça ziyafet kelimesinin dilimizdeki yaygın karşılığı
"misafirlik"tir. Misafir etmek, misafir ağırlamak, misafir olmak, misafirperver,
misâfirperverlik gibi değişik tabirler dilimizde yaygındır. Şimdilerde konuk
kelimesi misafir yerine ikâmeye çalışılıyor ve yukarıda kaydettiğimiz tabirler
konuk etmek, konuk olmak, konukseverlik gibi tabirlerle karşılanmaya zorlanıyor
ise de henüz uydurukçuların bekledikleri ölçüde halka inmiş değil. Halkımızın
hâlen atalarından devraldığı misafir'i , misafirperverlik'i devam
ettirmektedir.
Öte yandan "misafir" kelimesi Arapça aslında yolcu,
"müsaferet" de yolculuk ma'nâsına gelir. Dilimizdeki
"ağırlamak"la ilgisi yoktur.
Bu kısa açıklamayı, dilimize Arapçadan girmiş olmalarına rağmen,
kullanışta farklı bir ma'nâ kazandıkları için ziyâfet ve müsâferet
kelimelerinin iltibas edilmemesi için yaptık. Çünkü bazı hallerde,
kitaplarımızda bu kelimelerin dikkat edilmeden aslî ma'nâlarıyla
kullanılıverdiğine de rastlarız.
Şu halde, Teysîru'l-Vüsûl'de ziyafet kelimesiyle gelen bu bahis,
misafirlikle ilgilidir. Bu sebeple bölümün başlığını, kelimenin dilimizdeki
ma'nâsına uygun olarak misafirlik diye koyduk.
Yüce dinimiz, vazgeçilmesi mümkün olmayan bu beşerî müesseseye
ehemmiyet vermiş, bununla ilgili birçok âdâb teşrî etmiştir. Mü'min ev sahibi
de olsa, misafir de olsa bu âdâbı bilip riayet etmelidir.[1]
ـ3486 ـ1ـ عن
أبي كريمة
رَضِيَ
اللّهُ عَنْه
قال: ]قال
رَسُولُ اللّه
#: لَيْلَةُ
الضَّيْفِ
حَقٌّ عَلى
مُسْلِمٍ.
فَمَنْ
أصْبَحَ
بِفِنَائِهِ
فَهُوَ عَلَيْهِ
دَيْنٌ إنْ
شَاءَ
اقْتَضَى
وَإنْ شَاءَ
تَرَكَ[.
أخرجه أبو
داود.
1. (3486)- Ebû Kerîme
(radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)
buyurdular ki: "Bir gece misafir olmak müslümanın hakkıdır. Kim, (bir ev
sahibinin) avlusunda sabahlarsa, ağırlanma masrafı, (ev sahibi) üzerine bir
borç olur. (Misafir) dilerse o hakkını alır, dilerse terkeder (almaz)."[2]
ـ3487 ـ2ـ وفي
رواية له قال:
]أيُّمَا
رَجُلٍ ضَافَ
قَوْماً
فَأصْبَحَ
الضَّيْفُ
مَحْرُوماً
فَإنَّ
نُصْرَتَهُ
حَقٌّ عَلى
كُلِّ مُسْلِمٍ
حَتَّى
يَأخُذَ
بِقِرَى
لَيْلَتِهِ
مِنْ
زَرْعِهِ
وَمَالِهِ[.»الْقِرَى«
نزُلُ الضيفِ
وهُو ما
يُعدُّ له
ويحضرُ إليه
من طعامِ
وشرابٍ
ونحوهِ .
2. (3487)- Bir başka
rivayette (Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm' ın) şöyle söylediği
kaydedilmiştir: "Kim bir cemaate misafir olur ve fakat misafir,
(ağırlanmaktan) mahrum kalırsa, -ona yardım, her müslüman üzerine hak (bir
vazife) olması hasebiyle- bir gecelik (ağırlanma) masrafını o cemaatin
ekininden ve malından alır."[3]
AÇIKLAMA:
Bu iki rivayet, bir yolcunun, uğradığı yerde bir gecelik bakılma
hakkından bahsetmektedir. Yani bir gece ağırlanmak yolcunun hakkı, ağırlamak da
ev sahibinin -veya yolcunun indiği mahallin- vazifesidir. Öylesine kesin bir
hak ve vazife tahakkuk etmektedir ki, yolcu bir gecelik yeme-içme nevinden
ihtiyacını almaya yetkili olmakta, ev
sahibi de ödemek mecburiyetinde kalmaktadır. İkinci hadis, daha sarih bir ifade ile beyan eder ki, ev
sahibi, bu borcunu ödemediği takdirde zulmetmiş olacaktır, dolayısıyla misafir,
ev sahibinin ekin ve malından, şeriatın kendine tanıdığı hakkı zorla izinsiz
alabilecektir. Bu, hırsızlık değildir.
Ahmed İbnu Hanbel ve Leys, hadislerin zâhirini esas almış ise de,
cumhur meseleye bazı kayıdlar getirmiş ve bunun mutlak bir vacib olmadığını
söylemiştir. Bir kısmına göre: "Bu ve benzeri hadisler, İslam'ın
bidâyetiyle ilgilidir, zira o esnada misafir ağırlamak vacib idi, sonradan bu
vücub neshedildi." Bu görüşe şu itiraz yapılmıştır: "Resûlullah'ın
şeriatının muayyen bir zamana, belli bir hale tahsis etmek delille mümkündür.
Bu meselede böyle bir delil yoktur, öyleyse hüküm her devirde geçerlidir,
üstelik burada şer'î kaidelere muhalif bir husus da mevcut değildir. Çünkü misafirin
ağırlanması meselesi teşri edildikten sonra, ev sâhibine kendisine gelen her
misafiri ağırlaması gerekir. Misafir de, şer'an sabit olan bu hakkı, diğer
hakları gibi taleb edebilir..."
Hattâbî şu açıklamayı yapar: "Hadisin ma'nâsı şudur:
"Misafirin (bir gece ağırlanması), maruf bir örf, güzel bir âdet olarak
haktır. Misafirin ihtiyaçlarının karşılanması ve ona hüsn-ü kabul gösterilmesi
tarih boyunca âlicenap kimselerin vasfı ve sâlih kişilerin âdeti olmuştur.
Misafirin ihtiyacını karşılamamak bütün dillerde kötülenmiş, öylesi kimseler de
ayıplanmış, levmedilmiştir. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) da nitekim:
"Kim Allah'a, âhirete inanıyorsa
misafirine ikramda bulunsun" buyurmuştur."
İkinci hadiste, bir köy ve obaya inen müslümanın ağırlanması, ora
halkının hepsine bir vazife olduğu ifade edilmektedir. Birinin bu vazifeyi
yerine getirmesi, diğerlerini borçtan kurtarır; hiç kimse sahiplenmezse, hepsi
borçlu, zâlim durumuna düşer.
Hattâbî, bu vecîbeyi ızdırâr haliyle kayıtlar. Yani, "Yolcu
muzdar durumda ise, ihtiyacı olur kendi imkânları bulunmazsa ve açlıktan telef
olmaktan korkarsa..." der. Ve ilave eder: "Eğer yolcu bu vasıflardan
birinde ise, nefsini kurtaracak kadar yiyeceği kardeşinin malından alma hakkına
sahip olur." Böyle yapan kimseye yapılacak muamele hususunda âlimler ihtilaf etmiştir.
* Bir kısmı, "Yolcu bunun kıymetini sahibine ödemelidir"
demiştir. Şâfiînin görüşü bu merkezdedir.
* Bir kısmı da, "Ona kıymetini ödemek gerekmez" demiştir.
Bunu ashab-ı hadisten bir grup söyler. Delil olarak, hicret sırasında Hz. Ebû
Bekr' in, Kureyş'li bir kimseye ait, başında sahibi değil, çobanı bulunan
sürünün bir koyunundan sağdığı sütü Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'ın
içme hadisesini de gösterirler. Bunların diğer bir delili, İbnu Ömer tarafından
rivayet edilen şu hadistir: "Bir bahçeye giren kimse, ondan yesin, fakat
eteğinde de götürmesin."
Hasan Basrî hazretleri de şöyle demiştir: "Bir kimse, susuz
olduğu halde develere rastlarsa sahibine üç kere ünlesin, cevap verirse ne âla
(ihtiyacını arzeder... vs.), cevap alamazsa deveyi sağıp sütünü içsin."
Zeyd İbnu Eslem der ki: "Bir meyte (leş) ve bir müslümanın
malından yemek zorunda kalan bir kimse hakkında sordular da "meyteyi
yer" dedi. Abdullah İbnu Dinar ise: "Kişi bu durumda müslüman
kimsenin malını yer"demiştir. Muzdar kimseye her ikisini helâl addetmeyen âlim de vardır.
Görüldüğü üzere teferruatta bazı farklı görüşler ileri
sürülmüştür.
Sonç olarak misafiri ağırlamanın vacib olduğunu ifade eden
hadislerin diğer bazı nasslarla tahsis edildiği söylenebilir. Nitekim ulemânın
ihtilâfı da buna delil olmaktadır.
Tahsiste istinad edilen âyet ve hadisler vardır. Bir âyette:
"Mallarınızı aranızda bâtıl yollarla değil, karşılıklı rızaya dayanan
ticaretle yeyin.." (Nisâ 29) buyrulmaktadır. Keza bir hadisinde Resûlullah
da gönül hoşluğuna dayanmaksızın başkasının malını yemeyi haram kılmıştır.[4]
ـ3488 ـ3ـ وعن
عقبة بن عامر
رَضِيَ
اللّهُ عَنْه
قال: ]قُلْتُ
لِرَسُولِ
اللّهِ #
إنّكَ
تَبْعَثُنَا
فَنَنْزِلُ
بِقَوْمٍ َ
يُقِرُّونَنَا.
فَمَا تَرَى؟
فقَالَ: إذَا
نَزَلْتُمْ
بِقَوْمٍ
فَإنْ
أمَرُوا
لَكُمْ بِمَا
يَنْبَغِى
لِلضَّيْفِ
فَأقْبَلُوا
وَإَّ فَخُذُوا
مِنْهُمْ
حَقَّ
الضَّيْفِ
الَّذِى يَنْبَغِى
لَهُمْ[.
أخرجه الخمسة
إ النسائي .
3. (3488)- Ukbe İbnu Âmir
(radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a dedim
ki:
"Siz, bizi (sefere) gönderiyorsunuz. Bir yere vardığımız
zaman, ahalisi ihtiyaçlarımızı görmezlerse ne yapmalıyız?" (Resûlullah
bize) şu cevabı verdiler:
"Bir kavme inince, onlar misafire davranılması gereken
muameleyi size de yaparlarsa ikrâmlarını kabul edin. Aksi takdirde, misafire
yapmaları gereken ikrâm kadarını onlardan (zorla da olsa) alın."[5]
AÇIKLAMA:
1- Bu hadis Tirmizî'nin rivayetinde birazcık farkla şöyle
gelmiştir: "..Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! biz bir kavme uğruyoruz,
onlar bizi misafir etmezler ve üzerlerinde bize karşı olan ağırlama vazifesini
yerine getirmezlerse, biz de onlardan bunu almayalım mı?" Şu cevabı verdi:
"Eğer zorla almanızı gerektirecek kadar imtina ederlerse,
zorla alın."
Tirmizî, hadisle ilgili olarak şu açıklamayı sunar: "Onlar
gazve için sefere çıkıyorlardı. Yol esnasında bir kavme uğradıkları zaman,
parayla satın alacak yiyecek bulamıyorlardı. İşte bunun için Resûlullah
(aleyhissalâtu vesselâm): "Onlar şayet [satmaktan] imtina edecek olurlar
ve size de zorla almaktan başka çare kalmazsa zorla alın" buyurmuştur.
Hadis, bazı rivayetlerde bu şekilde müfesser (açıklanmış olarak) rivayet
edildi."
2- Tirmizî'nin de açıkladığı üzere, "zorla alma" işi,
Resûlullah devrinde, henüz beytu'lmal'in yani devlet hazinesinin kurulmadığı
devirde, gazveye çıkan orduların erzakları tükendiği zaman takip edecekleri
yolu göstermektedir. Resûlullah bu talimiyle, muzdar kalan ordunun yağmacılığa
düşmesine meydan vermemiştir. Zira ağırlama çerçevesinde yapmaları gereken
ikram kadarını alın, fazlasını değil, ma'nâsında bir talimat vermektedir.
Ağırlama vazifesi de "bir gün"le sınırlandırıldığına göre, sefer
halinde muzdar kalan ordunun, bulunduğu bölge ahalisinden zorla alabileceği
miktar fevkalâde tahdid edilmiş olmaktadır.
Tirmizî, hadisi "Ehl-i zimmenin malından helâl olan miktar
hakkında gelen rivayet" adını verdiği bir babta kaydeder. Böylece, gayr-ı
müslim bile olsa, insanların malından ızdırar halinde zorla alma miktarı böylece
tahdid edilmiş, yağmacılık yasaklanmış olmaktadır. Tirmizî'nin başlığına
rağmen, şârihler hükmün müslümanlar için de aynı şekilde muteber olduğunu
belirtirler.
Hattâbî başta olmak üzere bir kısım âlimler bu hükmün Resûlullah
devrinin bidâyetleriyle kayıtlı olduğunu belirttikten sonra: "Bugün ise,
ordunun erzakı beytü'lmal'a aittir, müslümanların malında hakkı
yoktur"der. Daha önce de belirttiğimiz gibi, hadisin hükmünü mensuh kabul
etmek hem usul yönünden hemde vak'a yönünden muvafık değildir. Günümüzde sefere
çıkan İslâm ordusu şu veya bu sebeple muzdar kalsa, komutan eratını her halde
telef olmaya veya vazifesini yapmasına imkân tanımayacak derecede açlığa
terketmeyecek, bulunduğu mahalde sivil halk varsa, onlardan ihtiyacını
görecektir. Sivil halk yardıma, parayla vermeye yanaşmazsa?.. Elbette ki zorla
da olsa alacaktır. Belirtilen bu durumda zorla almayı Resûlullah'ın
yasaklaması, eşyanın tabiatına zıt olurdu. Aynı hali tek başına olan bir yolcu
içinde düşünebiliriz. Kendini helak olmaya mı terketsin, yardımdan kaçınan
insanlardan zorla alsın mı? İşte
Resûlullah'ın bu tabiî durumda irşadı ve rehberliği var: "Alınan miktar
yağma ve hırsızlık mahiyetinde olmamalı, günlük ihtiyacın karşılanması ve ev
sahibinin yapacağı ikrâm ölçüsünde olmalıdır."
Şu halde bu nebevî ölçü bugün de muteberdir, yarın da muteber
olacaktır.[6]
ـ3489 ـ4ـ وعن
عوف بن مالك
رَضِيَ
اللّهُ عَنْه
قال: ]قُلْتُ:
يَا رَسولَ
اللّهِ،
الرَّجُلُ
أَمُرُّ بِهِ
فََ
يُقْرِينِى
ثُمَّ
يَمُرُّ بِى
أفَأُجَازِيهِ
قالَ: بَلْ
أقْرِهِ،
وَرَآنِى
رَثَّ الثِّيَابِ
فقَالَ: هَلْ
لَكَ مِنْ
مَالٍ؟ قُلْتُ:
مِنْ كُلِّ
المَالِ قَدْ
أعْطَانِى اللّهُ
تَعالى مِنْ
ا“بِلِ
وَالغَنَمِ
قال فَلْيُرَ
عَلَيْكَ[.
أخرجه
الترمذي
وصححه.
»الثِّيَابُ
الرَّثّةُ«:
الخلقة
الردية .
4. (3489)- Avf İbnu Mâlik
(radıyallâhu anh) anlatıyor:
"Ey Allah'ın Resûlü dedim, ben bir adama uğrasam, o beni
ağırlamasa, sonra o bana uğrasa ben ona yaptığını yapayım mı?"
"Hayır!"dedi, sen onu ağırla!"
Bir gün Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) beni eskimiş bir
elbise içerisinde görmüştü.
"Senin malın yok mu (da böyle giyiniyorsun)?" diye
sordu.
Allah bana deve, koyun, [sığır, at, köle] her maldan verdi!"
dedim.
"Öyleyse buyurdular, üzerinde görülmelidir!"[7]
AÇIKLAMA:
Bu rivayet iki ayrı kısım ihtiva etmektedir: Birinci kısım misafir
ağırlamakla ilgili. Burada Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm), "sizi
ağırlamaktan kaçınan kimseyi bile ağırlayın" ma'nâsında ifade-i kelâmda
bulunarak misafirperverliğe teşvik buyurmaktadır. Bu meselede, kötü davranana
iyi davranarak mukabele etme prensibi hatırlatılmaktadır. Esâsen, âyet-i kerime
bunu her hususa şâmil olacak şekilde mutlak olarak vaz'etmiştir: "Kötülüğü
en iyi ile sav.." (Mü' minûn 96).
İkinci kısım, kişinin zenginliğiyle mütenasib şekilde giyinmesiyle
ilgili... Zengin kişi eski, pejmürde kıyafet taşımamalıdır. Bir rivayette:
"Allah sana nimet vermişse, Allah'ın nimetinin ve ikrâmının eseri,
üzerinde görülmelidir: فَاِذَا
اَتَاكَ
اللّهُ مَاًً
فَلْيُرَ
اَثَرُ
نِعْمَةِ
اللّهِ
عَلَيْكَ
وَكَرَامَتِهِ buyrulmuştur.
Böylece Resûlullah: "Allah'ın sana çeşitli nimetleriyle lütuflarda bulunduğu ve dolayısıyla zengin
olduğunun bilinmesi için yeni elbise giy" buyurmuş olmaktadır.
Begavî der ki: "Bu hadis, imkân olduğu takdirde, mübâlağaya
kaçmadan yeni ve temiz elbiselerle güzel giyinmenin meşru olduğunu takrir etmektedir." Âlimler, bazı
hadislerin de tasrihatına dayanarak, elbise ile tefâhuru, dikkatleri çekecek
kadar elbiseye itina göstermeyi mekruh
addederler. Bunun Acemlere mahsus bir âdet olduğunu belirtirler. Ancak
Aliyyu'l-Kârî, bu meselede Arapların
Acemleri geçtiğini belirtir. Beyhakî'nin Ebu Hüreyre (radıyallâhu anh)'tan
kaydettiği bir rivayette Aleyhissalâtu vesselâm elbisede iki şöhreti (dikkat
çekiciyi) yasaklamıştır: Çok ince olmasıçok kalın olması, çok yumuşakçok sert
olması, çok uzunçok kısa olması, ikisi ortası olmaktır, mutavassıd
olmaktır."
Libasla ilgili geniş bilgi giyeceklerle ilgili (libas) bölümünde
ele alınacaktır. Hususen Umumî Açıklama kısmında derli toplu bilgi
verilecektir. (5233-5304. hadisler).[8]
ـ3490 ـ5ـ وعن
أبي هريرة
رَضِيَ
اللّهُ عَنْه
قال: ]قالَ
رسولُ اللّهِ
#:
اَلضِّيَافَةُ
ثََثَةُ
اَيَّامٍ.
فَمَا سِوَى
ذَلِكَ
فَهُوَ
صَدَقَةٌ[.
أخرجه أبو
داود .
5. (3490)- Ebû Hüreyre
(radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)
buyurdular ki: "Misafirlik üç gündür. Bundan fazlası sadakadır."[9]
AÇIKLAMA:
1- Hadisin Ebû Dâvud'daki aslı daha uzundur. Hadis buraya
kaydedilirken terkedilen kısımları daha önce geçti ise de, rivayeti mealen
bütün halinde kaydediyoruz: "Kim Allah'a ve âhirete inanıyorsa misafirine
ikrâm etsin. Onun câizesi bir gün ve bir gecedir. Misafirlik üç gündür. Bundan
fazlası sadakadır. Ev sahibine sıkıntı verecek kadar ikâmet, misafire helâl
değilir."
2- Hadis hakkında İbnu'l-Esîr, en-Nihâye'de şu açıklamayı
sunar: "Yolcu üç gün misafir edilir. Birinci gün misafir için külfete
katlanılır, iyilik ve ikramda elden geldiğince cömert davranılır. İkinci ve
üçüncü günde ise, mevcut olun sunulur, evin âdetinin dışına çıkılıp ziyade bir
ikrâmda bulunulmaz. Sonra ev sâhibi, misafire bir gün ve gece yetecek bir
şeyler verir. Buna câize denir. Bu, yolcunun bir konaktan diğer bir konağa
kadar yürümesine yetecek miktardır. Bundan fazlası, sadaka ve iyiliktir,
dilerse yapar, dilerse yapmaz. Hadis, misafirin üç günden fazla kalmasını
mekruh addetmiştir, tâ ki ikâmeti ev sâhibine sıkıntı sebebi olmasın. Aksi
takdirde sadaka, minnete ve ezâya dönüşür."[10]
ـ3491 ـ6ـ
وَعَنْ أبي
شريح العدوي
رَضِيَ
اللّهُ عَنْهُ
قَالَ: ]قال
رسولُ اللّهِ
#: مَنْ كَانَ يُؤمِنُ
بِاللّهِ
وَالْيَوْمِ
اŒخِرِ فَلْيُكْرِمْ
ضَيْفَهُ
جَائِزَتَهُ.
قالُوا: وَمَا
جَائزَتُهُ
يَا رسولَ
اللّهِ؟ قال:
يَوْمُهُ
وَلَيْلَتُهُ،
وَالضِّيَافَةُ
ثَثَةُ
أيَّامٍ،
وَمَا
وَرَاءَ ذلِكَ
فَهُوَ
صَدَقَةٌ،
وََ يَحِلُّ
لَهُ أنْ يُقِيمَ
عِنْدَهُ
حَتّى
يُؤْثِمَهُ.
قالُوا: كَيْفَ
يُؤْثِمُهُ؟
قالَ: يُقِيمُ
عِنْدَهُ وَلَيْسَ
لَهُ شَىْءٌ
يُقْريِهِ
بِهِ[. أخرجه
الستة إ النسائي.»الجائزةُ«:
العطية. قال
ا“مام مالك: يكرمه
ويتحفه
ويحفظه يوماً
وليلة ويضيفه
ثثة أيام.ومعنى
»يؤثمه« يوقعه
في ا“ثم .
6. (3491)- Ebû Şüreyh
el-Adevî (radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)
buyurdular ki: "Kim Allah'a ve âhirete inanıyorsa, misafirine
"câize"sini ikrâm etsin."
Yanındakiler sordular:
"Ey Allah'ın Resulü! Câizesi de nedir?" Aleyhissalâtu
vesselâm açıkladı:
"Bir gecesi ve gündüzüdür. Misafirlik üç gündür. Bundan
fazlası sadakadır. Misafire, ev sahibini günaha sokuncaya kadar yanında kalması
hoş
değildir.
Tekrar sordular:
"Misafir ev sahibini nasıl günaha sokar?" Aleyhissalâtu
vesselâm açıkladı:
"Adamın yanında ikâmet eder kalır, halbuki kendisine ikrâm
edecek bir şeyi yoktur."[11]
AÇIKLAMA:
1- Hadisteki "iman"dan maksad kâmil imandır.
"Yani "Kim kâmil ma'nâda Allah'a ve âhirete inanıyorsa"
demektir. Yani misâfire gönlünden koparak yapılabilen ikrâm, kişinin mükemmel
bir iman sahibi olduğunun delillerinden biridir.
2- Âlimler, hadiste zikredilen "misafire ikrâm"ın
güler yüz, tatlı söz ve üç gün yemek yedirmekle gerçekleşeceğini belirtir. İlk
gün imkân nisbetinde genişçe ikram edilecek, diğer iki gün de külfete girmeden,
tekellüfe yer vermeden ne varsa o ikrâm edilecektir.
3- Câize, ikrâm atâ ma'nâsına gelir. Misâfire ilk gün ve
gecede yapılan ikrâm diğer günlerde
yapılandan farklı olduğu için bu adı
almıştır. Çünkü diğer iki günde mutad şeyler takdim edilecektir.
Nevevî der ki: "Müslümanlar misafir ağırlamanın meşruiyyeti ve
onun İslâm'ın te'kid ettiği meseleler arasında yer aldığı hususunda icmâ
ederler. Şâfiî Mâlik, Ebû Hanîfe merhumlar ve cumhur bunun sünnet olduğu
hususunda müttefiktirler." Ahmed İbnu Hanbel ve Leys: "Bu, kırlarda
ve köylerde yaşayanlara bir gün ve gece vacibtir, şehirlerde yaşayanlara
değil." Cumhur, bu ve benzeri hadisleri istihbâb'a ve mekârim-i ahlâka
hamletmiştir. Hattâbî ve bazılarının da bunu muzdar durumdakilere
hamlettiklerini daha önce kaydetmiştik.
4- Misafirin ev sâhibini günaha sokması, çeşitli şekillerde
olabilir. Misâfir üç günden fazla kalacak olsa, ev sahibi "Niye
kalıyor?" diye gıybetini yapabilir. Onun sebebiyle, kendisine rahatsızlık
verici bazı şeyler ârız olabilir, hatta misafir hakkında su-i zanna düşmesi de
mümkündür. Hadiste, ev sahibinin misafire ikrâm edecek bir şeylerinin olmaması
sebebiyle darlanacağı da belirtilmiştir.[12]