sema’ :
dördüncü babdan çekimi
yapýlan ve iþitmek, dinlemek manasýna gelen “semi'a” kök fiilinin mastarýdýr.
hadis usulünde hadis rivayet metotlarýndan biri, birincisi ve en önemlisidir. hadisi,
bizzat þeyh denilen muhaddisle bir araya gelerek, ondan iþitmek suretiyle
gerçekleþir. Þöyle ki, talib, þeyhin hadis rivayet ettiði meclislerine devam
eder. onun ezberinden veya kitabýndan okuduðu hadisleri dinleyerek yazar ve
ezberler. böylece þeyhin hadislerini ondan dinlemek ve iþitmek suretiyle
rivayet etmiþ olur.
bazen de tâlib, þeyhin
hadislerini önceden elde etmiþ olur. bunlarý o þeyhten rivayet edebilmek için
meclisinde de dinler. hatalý olanlarýný düzeltir. yahut þeyhe okuyarak arzeder.
okuma iþi bitince önceden elde ettiði hadisleri iþitmiþ olur. bu usulle semâ
bazýlarýna göre þeyhten iþitmekten daha üstündür.
hadislerin hz.
peygamber'den rivayeti semâ usulüyle baþlamýþtýr, sahabîler hz. peygamber'le
birlikte olduklarýnda onun sözlerini bizzat mübarek aðýzlarýndan duymuþlar,
iþittikleri sözleri hafýzalarýna nakþederek bellemiþlerdir. bu yolla
öðrendiklerini kendilerinden rivayet edenlere anlatarak onlarýn da iþiterek
rivayet etmelerine yol açmýþlardýr. bu rivayet þekli daha sonra asýrlarca devam
etmiþtir. zamanla baþka rivayet metotlarý ortaya çýkmýþ ve uygulama alaný
bulmuþ olduðu halde semâ metodu deðerinden hiçbir þey kaybetmemiþtir; çünkü bu
metotta her þeyden önce þeyh ile talibin bir araya gelmesi söz konusudur.
dolayýsýyla þeyhin sözleri dinlenir, hadisleri arada vasýta olmaksýzýn alýnýr.
bu bakýmdan semâ yoluyla rivayet, rivayet usullerinin en saðlam ve üstünü
sayýlmýþtýr.
semâ yoluyla alýnan
hadislerin rivayetinde deðiþik eda lafýzlarý kullanýlmýþtýr. bunlardan en
üstünü semi'tudur. bu eda lafzýnýn en üstün oluþunun sebebi, sadece semâ
yoluyla alman hadislerin rivayetinde kullanýlmasýndandýr. ondan sonra haddesenâ
gelir. tekil zamirle haddesenî, ahberanâ, enbe'enâ eda lafýzlarý da sema
usulüyle rivayette kullanýlan eda lafýzlarýdýr. ancak bu lafýzlardan çoðu
semadan baþka yollarla rivayet edilen hadislerin edasýnda da kullanýlmýþtýr.
Ýlgili diðer konular