S I H H A T :
Kelime olarak Türkçedeki
karşılığı olan sağlamlık, sıhhat ve sağlık manasını verir. Hadis Usulünde
hadisin sahih olmasını ifade eden bir terim olarak kullanılmıştır.
Hadisin sıhhatine
hükmetmek önemli bir konudur ve öncelikle sıhhat şartlarını taşımasına
bağlıdır. Bundan başka sahih olduğu esas itibariyle kabul edilmiş bir kitapta
yer alması da sıhhat hükmü vermeye kafi görülmüştür.
Bir hadis cüzü veya
kitabı içinde bulunan, es-Sahîhândan birinde olmayan ve hadis imamlarından biri
tarafından hakkında sıhhat hükmü verilmemiş, bununla birlikte isnadı sahih olan
bir hadis görülürse o hadisin sıhhatine hükmedilip edilemeyeceği konusu
ihtilaflıdır. İbnu's-Salâh, yaşadığı devirde buna hükmetmeye cesaret
edilemiyeceğini, sadece isnadlara bakılarak o devirde bir hadisin sıhhatini
kestirmenin güç olduğunu söylemiştir. Ona göre bunun sebebi, ricali içinde
sahih için şart koşulan hıfz, dabt ve itkan'dan uzak olmakla birlikte rivayette
elindeki kitaba dayanan ravi bulunmayan isnadın kalmayışıdır. Zayıf ve haseni bilmek
bir bakıma hadis alimlerinin tahrif ve tağyirden uzak olarak bilinen meşhur ve
güvenilir kitaplarında söylediklerine bağlıdır. Buna göre hadislerin sıhhati
hakkında daha çok gayret safederek hüküm vermiş ilk devir alimlerinin herhangi
bir şey söylemedikleri hadisler hakkında sıhhat hükmü vermeye imkan görülemez;
zira böyle bir hadis hakkında onların sıhhat hükmü vermemelerinin bir sebebi
olmalıdır. Kaldı ki onun sahih görmedikleri de söylenebilir. Görselerdi elbette
sıhhat hükmünü verirlerdi.
en-Nevevî,
İbnu's-Salâh'in bu görüşünü mutlak olarak kabul etmez. Ona göre hadis ilminde
ileri dereceleri almış, sağlam bilgi sahibi bir alimin sıhhati hakkında daha
önce herhangi bir hüküm verilmemiş hadise sırf isnadına bakarak sahihtir demesi
caizdir. Nitekim bazı âlimler kendi bilgilerine dayanarak daha önce hakkında
sahih hükmü verilmeyen kimi hadislerin sıhhatine hükmetmişlerdir. İbn Hacer de
aynı kanaattedir. Ona göre de sünen ve müsned türü kitaplarda bulunan bir
hadis, musannifi sahih olduğunu söylemese bile, isnadında sıhhat şartlan mevcut
olduğu, itkan sahibi ve dikkatli muhaddislerin gözüne ilişen bir illeti
bulunmadığı sürece sıhhatine hükmetmek imkansız değildir. Şu var ki bu gibi
hadislerin farkına varılamamış illetleri bulunma ihtimali vardır. Onun için
ihtiyata uygun olarak böyle hadisler hakkında hüküm verirken “bu hadis
sahihtir” diyerecek yerde “sahihu'l-îsnaddır” denmelidir. Bazı âlimler böyle
hadisler hakkında sahîhun inşa'allah demişlerdir. (Bk.Sahihun İnşaallah).