Þuabu’l-Ýman

44.Þube: namus’a dokunma haramlýðý ve dil uzatmaktan sakýnma

 

müslüman birinin onuruna dil uzatmanýn vebali konusundaki rivayetler – (gýybet)

 

6233- ebu hureyre bildiriyor: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "birbirinize haset etmeyin! birbirinize kin tutmayýn! birbirinizi kötülemeyin! birbirinize sýrt çevirmeyin! birbirinizin satýþý üzerine satýþ yapmayýn! yüce allah'ýn kardeþ kullarý olun! müslüman muslümanýn kardeþidir. ona zulmetmez. onu güç durumda býrakmaz ve onu küçük düþürmezl" buyurdu. sonra göðsüne dokunarak üç defa: 'takva iþte buradadýr!" buyurdu ve þöyle devam etti: "kiþinin müslüman kardeþini küçük düþürmesi, kötülük olarak kendisine yeter. her muslümanýn diðer bir muslümana kaný, malý ve namusu haramdýri"

müslim, sahih'te abdullah b. mesleme'den rivayet etti.

 

tahric: Ýlk senedindeki hakim'in hocasýný tanýmýyorum, diðer senedindeki ravileri güvenilirdir. - müslim, birr (32).

 

 

 

6234- usame b. Þerik der ki: bedevilerden bazýlarýnýn resulullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem): "Þunu þunu yapmamýzda bir sakýnca var mýi" diye bazý konularý sorduklarýna þahit oldum. hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "ey allah'ýn kullarý! kardeþine haksýzlýk etmeye sebebiyet vermedikten sonra yüce allah bunlarý yapmanýzda bir sakýnca görmemiþtir. ancak muslüman birine haksýzliða sebep oluyorsa sakýncalidýr" buyurdu. "ey allah'ýn resulü! kula verilen en hayýrlý þey nediri" diye sorduklarýnda da: "güzel bir ahlaktýr" buyurdu.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. beyhaki, adab (145).

 

 

 

6235- abdullah (b. mes'ud)'un bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "müslümana dil uzatmak fasýklýk. onu öldürmek ise küfürdür" buyurmuþtur.

 

zübeyd der ki: bunu rivayet eden ebu vail'e: "sen abdullah'ýn bunu resulullah'tan (sallallahu aleyhi ve sellem) naklettiðini bizzat iþittin mii" diye sorduðumda: "evet!" dedi.

buhari, sahih'de Ýbn ar'are'den ve müslim de baþka bir kanalla Þu 'be' den rivayet etti.  - buhari, iman (ý/ ý 7) ile edeb (7/84). - müslim, iman (116).

 

 

 

6236- ebu zer der ki: resulullah'ýn (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurduðunu iþittim: "kiþi birini fasýklýk veya küfürle suçlar da o kiþi dediði gibi deðilse bu suçlamasý geri kendine döner. "

buhari, sahih'de ebu ma'mer'den ve müslim de baþka bir kanalla abdulvaris'ten rivayet etti. - buhari, edeb (7/84). - müslim, iman (112).

 

 

 

6237- Ýbn Ömer'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "biri kardeþine kafir dediði zaman ikisinden biri küfre girmiþ demektir. Þayet dediði doðru ise muhatabý, deðilse de sözünün geri dönmesiyle kendisi küfre girer."

 

Ýsnadý sahihtir.

 

müslim, sahih'te yahya b. yahya ve baþkasýndan rivayet etti.- müslim, iman (111).

 

halimi der ki: "kiþi müslüman kardeþini küfürle itham ettiði zaman kendi kendini tekfir etmiþ olur ve bunda muhatabýnýn aleyhinde bir þeyolmaz.

 

tekfir edilen kiþi küfrünü gizleyip dýþarýdan müslüman olduðunu gösteriyorsa tekfir eden kiþi doðruyu söylemiþ olur ve sözünden dolayý aleyhinde bir þey olmaz. hadisle söylenmek istenen þey budur. ancak kiþinin birine küfrünü gizlediði ve açýða vurmadýðý anlamýnda "ey kafir!" demesi, bu hadisin kapsamý dýþýndadýr. böylesi bir durumda ikisi de küfre girmiþ olmaz ve bunu söyleyen kiþi de mazur görülür."- halimi, el-minhac (3/109-110).

 

 

 

6238- sabit b. ed-dahhak'ýn bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "islam dininden baþka bir din üzerine yalan yere yemin eden kiþi o dinden biri sayýlýr. kiþi dünyadayken bir þeyle kendini öldürdüðü zaman cehennem ateþinde cezasýný ayný þeyle çeker. mümine lanet okumak onu öldürmek gibidir. mümin birine kafir demek onu öldürmek gibidir. ''

 

Ýsnadý sahihtir.

 

buhari:, sahih'te mualla b. esed kanalýyla vehb'den ve müslim de baþka bir kanalla eyyub'den rivayet etti. - buhari, iman (7/223) ile edeb (7/97). - müslim, iman (177).

 

 

 

6239- Ýyad b. himar der ki: "ey allah'ýn resulü! bazen biri bana sövüyor" dediðimde: "karþýlýklý sövüþenler yalanla birbirlerine sataþan iki þeytandýr" buyurdu. yine þöyle buyurdu: "maðdur olan kiþi haddini aþmadýktan sonra karþýlýklý sövüþenlerin vebali bunu baþlatanýn üzerinedir. ''

 

tahric: Ýsnadý hasendir. buhari, el-edebull-müfred (427), taberani, m. el-kebir 17/365-366 (1003) ile m. el-evsat 3/253 (2046,2047), bezzar, müsned 2/431 (2032), tayalisi, müsned (s. 146) ve ahmed, müsned (4/162).

 

 

 

6240- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"karþýlýklý sövüþenler yalanla birbirlerine sataþan iki þeytandýr" buyurmuþtur.

 

müslim, sahih'te kuteybe ve baþkasý kanalýyla Ýsmail'den rivayet etti.- müslim, birr (68).

 

 

beyhaki der ki: bu da bize böylesi bir durumda haddi aþmadýktan sonra kiþinin karþýlýk vermesinin caiz olduðunu göstermektedir. ancak kiþi kendisine söven birine ayný tarz ve üslupla cevap vermemeli, bunun yerine yalan söylediðini, haksýzlýkla ve düþmanca davrandýðýný dile getirmelidir.

 

bu bakýmdan halimi cana ve mala kastetme ile onura dil uzatmayý birbirinden ayýrmýþtýr. zira cana veya mala kastetme durumunda dünyada meþru olan kýsas vardýr. onura dil uzatma durumunda ise kýsas geçerli olmaz. kiþi birine: "ey zinacý!" dediði zaman bu sözle onun namusuna dil uzatmýþ olur. zira onu duyanlar o kiþi hakkýnda söylediði konuda bir þeyler bildiðini ve bundan dolayý ona böyle dediðini düþüneceklerdir. muhatap olan kiþi de hakkýnda bu iddiayý ortaya atan kiþiye: "asýl zinacý sensin!" dediði zaman bunu duyanlarda ilkinde olduðu gibi bir etki býrakmayacak, onun hakkýnda zinaya yönelik bir þeyler bildiði için deðil hakkýnda öylesi bir iddiada bulunulduðu için bu sözü söylediði düþünülecektir. zina iftirasýnda bulunan kiþinin duyanlarýn gözünde muhatabýnýn durumunda gerçekleþtirdiði deðiþiklik ona ayný yönde cevap veren kiþinin iftirayý atan hakkýnda duyanlarýn gözünde gerçekleþtireceði deðiþiklik gibi olmayacaktýr. bundan dolayý ilk iftirada bulunan kiþinin namusa verdiði zarar muhatabýnýn cevabýyla vereceði zarardan çok daha fazla olacak ve verilen cevap atýlan iftiranýn kýsasý (tam karþýlýðý) olmayacaktýr."- bkz: halimi, el-minhac (3/110) .

 

sonrasýnda halimi konu hakkýnda daha fazla açýklamalarda bulunur.

 

 

 

6241- daha önce de cabir b. süleym'den bize rivayet olunduðu gibi resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "kendisine ''hiç kimseye sövme!'' buyurunca: "sonrasýnda hür olsun köle olsun, deve olsun koyun olsun hiçbir þeye sövmedim" demiþtir. yine resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine: "biri sana sövüp sende olduðunu bildiði þeylerden dolayý seni ayýpladýðý zaman sen (karýþýk olarak) onda olduðunu bildiðin þeylerden dolayý onu ayýplama. bu þekilde (karþýlýk vermezsen) bunun vebali onun olur" buyurmuþtur. 

 

tahric: Ýsnadýnda bir sakýnca yoktur. ebu davud 4/344-345 (4084).

 

 

 

6242- said b. el-müseyyeb anlatýyor: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabýyla birlikte otururken adamýn biri ebu bekr'e dil uzatýp onu incitti. ebu bekr susup adama bir karþýlýk vermedi. adam ikinci defa onu incitmesine raðmen ebu bekr yine susup karþýlýk vermedi. adam üçüncü defa onu incitince ebu bekr adama cevabýný verip susturdu. ebu bekr adama karþýlýk verince resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) kalkýp gitmek istedi. ebu bekr: "ey allah'ýn resulü! yoksa bana kýzdýn mýi" deyince, hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "adam sana o þeyleri söylediðinde gökten bir melek inip onu yalanlýyordu. sen karþýlýk verince de þeytan çýkýp geldi. Þeytan'ýn olduðu bir yerde de oturacak deðilim" buyurdu.

 

tahric: senedi hasen olan mürsel bir hadistir. ebu davud 5/204 (4896).

 

baþka bir kanalla da rivayet olunduðuna göre ebu hureyre þöyle demiþtir: "adamýn biri ebu bekr'e dil uzatýyordu ... "- ebu davud 5/204 (4897).

 

sonrasýnda ravi hadisin aynýsýný aktarýr. beyhaki der ki: aynýsý yahya b. said el-kattan kanalýyla Ýbn adan'dan rivayet edilmiþ, sonunda da: "ey ebu bekr! biri bir haksýzlýða uðrayýp da bunu allah'a havale ettiði zaman yüce allah mutlaka onu aziz kýlýp yardýmcý olur" ifadesi zikredilmiþtir. bu hadis de es-sünenü'i-kübra.'da þahitlikler bölümünde geçmiþtir.- beyhaki, es-sünenü'l-kübra (10/236).

 

 

halimi der ki: "hiç kimse iþlediði bir suçtan dolayý ayýplanamaz. zinayla ayýplanma da zina iþleyen kiþiye ceza uygulanmadan önce tövbe etmesi için verilen bir ceza mahiyetindedir. ceza uygulandýktan sonra da artýk ayýplama olmaz. tövbe ettikten sonra ayýplama ise hiçbir zaman mubah deðildir. yüce allah: "sizlerden fuhuþ (zina) yapanlarýn her ikisini de incitip kýnayýn. eðer onlar tövbe edip ýslah olurlarsa onlarý incitip kýnamaktan vazgeçin. Çünkü allah tövbeleri çok kabul edendir, çok merhamet edendir''{nisa 16] buyurur.

ayný þekilde biri baþkasýný kötü bir soyu, deðersiz bir mesleði olduðu için ayýplamamalý, bu yönde duyduðu zaman gücüne gidecek þeyler söylememelidir. zira genel manada mümine eziyet vermek haramdýr. yüce allah: "mümin erkekleri ve mümin kadýnlarý iþlemedikleri þeyler yüzünden incitenier, bir iftira ve apaçýk bir gunah yüklenmiþlerdir,''[ahzab 58] buyurur. burada da iddia edildiði gibi herhangi bir kötülük iþlemedikleri halde iþlemiþ gibi incitilmeleri kastedilmiþtir.''- halimi, el-minhac (3/110-111).

sonrasýnda halimi konuyu uzunca açýklar.

 

 

 

6243- ebu bekre der ki: resulullah'ýn (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurduðunu iþittim: "ahirette sahibine verilecek azabýn yanýnda dünyada iken cezasý en çabuk verilen gunahlar, zulüm ile akrabalýk baðlarýný kesmedir."

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ebu davud 5/208 (4902), tirmizi 4/664 (511) ve Ýbn mace 2/1408 (4211).

 

 

 

6244- ebu bekre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "zalim olma ve zulmedenlerden biri de olma. zira yüce allah: ''geçici dünya hayatýnda yaptýðýnýz taþkýnlýk aleyhinizedir''[yunus 23] buyurur.''

 

tahric: Ýsnadý hasendir. hakim, müstedrek (2/338) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (4/352).

 

 

 

6245- Ýyad b. himar'ýn bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "yüce allah bana: ''biri diðerine zulmetmeyecek ve biri diðerine karþý övünmeyecek þekilde tevazu sahibi olun'' diye vahyetti. "

 

tahric: ravileri güvenilirdir. ebu davud 5/203 (4895).

 

 

 

6246- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "insanlarýn yaptýklarý iki þey küfür (adetlerin)dendir. biri. ölü arkasýndan feryat figan aðlamaktýr. diðeri de, insanlarýn soyuna dil uzatmaktýr."

lafýz Ýbrahim'in lafzýdýr.

müslim, sahýh'de muhammed b. abdillah b. numeyr'den rivayet etti.- müslim, iman (121).

 

 

 

6247- reca b. hayve bildiriyor: mina mescidinden bir kýssacýnýn þöyle dediðini iþittim: "Üç þeyonlarý yapana geri döner. bunlar zulüm, tuzak kurma ve sözden dönmedir. zira yüce allah bu yönde: "geçici dünya hayatýnda yaptýðýnýz taþkýnlýk aleyhinizedir"[yunus 23] buyurur. yine: "oysa kötü tuzak, ancak sahibini kuþatýr''[fatýr 43] buyurur. yine: "verdiði sözden dönen kendi aleyhine dönmüþ olur''[feth 10] buyurur.''

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. suyuti, dürrü'l-mensur (4/353) .

 

 

 

6248- bilal b. ebi bürde'nin, babasý kanalýyla dedesinden (ebil milsa'dan) bildirdiðine göre resululiah (sallallahu aleyhi ve sellem): "insanlara ancak zalim birinin oðlu veya soyunda zalim biri bulunan kiþi zulmeder" buyurmuþtur.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. buhari, m. el•kebir (2/2/102), zehebi, el-mizan (2/242), Ýbn hacer, ellisan (3/124), Ýbn hibban, el-mecruhin (1/346), haraiti, mesaviu'l-ahlak (223) ve deylemi, müsnedü'l-firdevs 5/141 (7755).

 

 

 

6249- abdullah b. amr'ýn bildirdiðine göre resululiah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"mümin baþkalarýna dil uzatan, lanet eden, çirkin sözler söyleyen kaba biri deðildir" buyurmuþtur.

 

Ýsnadý hasendir. 4786. hadiste geçti.

 

 

 

6250- ukbe b. amir'in bildirdiðine göre resululiah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "içinizden hiç kimsenin soyu baþkasýnýn soyundan üstün deðildir. hepiniz adem'in çocuklarýsýnýz. dindarlýðý veya takvasý dýþýnda kiþinin baþkalarýna karþý herhangi bir üstünlüðü yoktur. kaba, aðzý bozuk ve cimri olmasý kiþiye (kötülük olarak) yeterlidir. "

 

Ýsnadý hasendir. 4783. hadiste geçti.

 

 

 

6251 - hz. aiþe'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "Ölülere sövmeyiniz! zira artýk onlar yaptýklarýyla baþ baþa kalmýþlardýr" buyurmuþtur.

 

buhari, sahih'de adem'den rivayet etti. - buhari, cenaiz (2/108).

 

 

 

6252- Ýbn Ömer'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "Ölülerinizin iyi yönlerini anýp kötü yanlarýni býrakýn" buyurmuþtur.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. ebu davud 5/206-207 (4900) ve tirmizý 3/339 (1019).

 

 

 

6253- said b. zeyd;in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "(akrabalarýndan) kafir olan birine sövüp de müslüman birini incitmeyin" buyurmuþtur. 

 

tahric: ravileri güvenilirdir. hakim, müstedrek (ý /385) ve beyhaki, es-sünenü'l- kübra (4/75).

 

 

 

6254- hazm'ýn kardeþi suheyl bildiriyor: Ýbn sirin, adamýn birinin (zalim lakaplý vali) haccac'a sövdüðünü iþitince ona þöyle dedi: "aðýr ol be adam! ahirete intikal ettiðin zaman iþlediðin en hafif gunah, senin için haccik'ýn iþlediði en büyük gunahtan daha aðýr gelecektir. bil ki allah adil bir hakemdir. zulmettiði kiþilerin hakkýný haccac'tan alacaðý gibi kendisine zulmeden kiþilerden de haccac'ýn hakkýný alacaktýr. bunun için baþkalarýna dil uzatmakla meþgul olma.''

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6255- asým b. damra bildiriyor: ali b. ebi talib, "Ýnsanlara güzel sözler söyleyeceksiniz"[bakara 83] buyruðunu açýklarken: "bütün insanlara güzel sözler söyleyeceksiniz, anlamýndadýr" demiþtir. 

 

tahric: Ýsnadý hasendir. suyuti, ed- dürrü'l-mensur (ý /21 o).

 

 

 

6256- Ýmran el-kasir der ki: "denilirdi ki, insanda bulunan en hayýrlý veya en üstün özellik (azaptan yana) kendisi için en çok korkanlardan, diðer insanlar için de (rahmeti) en çok umanlardan biri olmasýdýr."

 

Ýsnadý hasendir.

 

 

 

6257- Ýbn avn der ki: "muhammed b. sirin, bu ümmeti için (rahmeti) en çok umanlardan, (azaptan yana da) kendisi için en çok korkanlardan biriydi."

 

tahric: ravileri güvenilirdir. ebu nuaym, hilye (2/270) .

 

 

 

6258- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "insanlarýn helak olduðunu söyleyen kiþi. içlerinden helake en yakýn olan kiþidir" buyurmuþtur.

 

ravh b. ubade ile halid ise bunu: "birinin ''insanlar helak oldu'' dediðini iþitirsen bil ki içlerinden helake en yakýn kiþi kendisidir" lafzýyla rivayet etmiþlerdir .

Ýshak b. Ýsa bunu rivayet ederken þu eklemede bulunur: malik'e: "bu sözden anlamamýz gereken þey nediri" diye sorduðumda þöyle dedi: "kendisinin insanlardan daha hayýrlý olduðunu düþünüp ''Ýnsanlar helak oldu'' diyen kiþi içlerinden helake en yakýn, yani herkesten daha rezil olan kiþidir. ancak kiþinin, insanlarýn içinde bulunduðu kötü duruma, hayýrlý kiþilerin çekip gitmesine üzülüp bu sözü söylemesinde bir sakýnca olacaðýný zannetmiyorum. "

 

beyhaki der ki: "halid b. mahled ise rivayet ederken þu eklemeyi yapar:

"malik dedi ki: "bana göre kiþinin kendini beðenerek ve insanlar içinde benzeri biri bulunmadýðýný düþünerek ''Ýnsanlar helak oldu'' demesi durumunda geçerlidir."

 

müslim, sahih'de yahya b. yahya'dan rivayet etti. - müslim, birr (139).

 

 

 

6259- Ýbn bukeyr der ki: malik'e: "ey ebu abdillah! Ýnsanlar içinde helake en yakýn olan kiþi kimdiri" diye sorulunca: "en deðersiz ve en baþarýsýz alanýdýr" dedi. 

 

beyhaki'nin hocasýný tanýmýyorum. diðer ravileri ise güvenilirdir.

 

 

 

6260- cundub der ki: adamýn biri namaz kýlan birinin boynuna basýnca, namaz kýlan kiþi: "vallahi yüce allah bu yaptýðýný asla baðýþlamayacaktýr!" dedi. bunun üzerine yüce allah: ''onu baðýþlamayacaðýma dair benim adýma yeminler eden kiþi de kim oluyor! onu baðýþladým ve senin yaptýðýn ameli de sildim'' buyurdu.

beyhaki der ki: "hadisi bu þekilde mevkuf olarak buldum."

 

tahric: ravileri güvenilir olan mevkuf bir hadistir.

 

 

 

6261- cundub'un bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "adamýn biri ''vallahi yüce allah filan kiþiyi baðýþlamayacaktýr!'' deyince, yüce allah: ''filan kiþiyi baðýþlamayacaðýma dair benim adýma yeminler eden kiþi de kim oluyor! onu baðýþladým ve senin yaptýðýn ameli de sildim'' buyurdu. ''

 

Ýsnadý hasendir.

 

bu, ebu seleme'nin lafzýdýr. süveyd ise bunu urve kanalýyla nakleder.

geriye kalan kýsmý ise bununla aynýdýr.

müslim, sahih'te süveyd b. said'den rivayet etti. - müslim, birr (137).

 

 

 

6262- damdam b. cevs der ki: resulullah'ýn {sallallahu aleyhi ve sellem} mescid'ine girdiðimde saçlarýný (veya sakalýný) sarýya boyamýþ, ön diþleri parýldayan yaþlý bir adamla karþýlaþtým. yanýnda da kara gözlü bir genç vardý. yaþlý adama bana: "nerelisini" diye sorunca: "yemame ahalisindenim" karþýlýðýný verdim. adam bana:" ey yemameli! hiç kimse için ''allah asla seni baðýþlamaz!'' veya ''allah asla seni cennete sokmaz'' deme" deyince, ona: "birimiz oðluna veya hizmetçisine kýzdýðýnda her zaman söylediði bir sözdür" karþýlýðýný verdim ve: "allah merhametini senden esirgemesin! sen kimsini" diye sordum. "ebu hureyre'yim" karþýlýðýný verdi ve devam etti: "resulullah'ýn (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurduðunu iþittim: "sizden önceki ümmetierden birinde iki kardeþ vardý. bunlardan biri ibadetlerini ifa etmek için gayret sarf ederken, diðeri ibadetlerini aksatýrdý. ibadetlerini ifa etmede gayret gösteren kardeþ, bu ibadetleri aksatan kardeþinin bir gunah iþlediðini gördüðü zaman bu gunahýn da çok büyük olduðunu düþünür ve ona: ''yazýk sana! allah'tan kork! yazýk sana! bu gunahlardan uzak durf'' derdi. o da: ''beni rabbimle baþ baþa býrakl beni gözetmekle mi görevlendirildini'' karþýlýðýný verirdi. yine bir gunah iþlediðini görünce bu gunahý çok büyük gördü ve: ''yazýk sanal ne zamana kadar böyle devam edeceksini allah seni asla baðýþlamayacaktýr'' dedi. bunun üzerine bir melek gönderilip ikisinin de ruhu alýndý. yüce allah'ýn huzuruna geldiklerinde ibadetlerini ifa etmede gayret gösteren kardeþe: ''kuluma olan rahmetime engel mi olabilir misini baðýþlamam senin elinde mi ki'' buyurdu. sonra ibadetleri aksatan kardeþ için meleklere: ''bunu alýp cennete götürün'' buyurdu. ibadetlerini ifa etmede gayret gösteren kardeþ için de meleklere: ''bunu da alýp cehenneme götürün'' buyurdu. " Ýþte bu kardeþ hem dünyasý, hem de ahiretini kendisine kaybettiren bir söz söylemiþti."

 

tahric: ravileri güvenilirdir. ahmed, müsned (2/323).

 

 

 

6263- Ömer b. el-hattab der ki: "kardeþinizin bir kusurda bulunduðunu gördüðünüzde onu düzeltip doðru yola yöneitin ki tövbe etmesi ve allah'ýn bu tövbesini kabul etmesi için dua etsin. ona karþý þeytana yardýmcý olmayýn. ''

 

Ýsnadý hasendir .

 

 

 

6264- ebu kýlabe bildiriyor: ebu derda, iþlediði bir gunahtan dolayý kendisine sövülen bir adamla karþýlaþtý. ona sövenlere: "Þayet bu adamýn bir kuyunun içine düþmüþ olduðunu görseniz onu çýkarmaz mýydýnýzi" diye sorunca: "evet, çýkarýrdýk!" karþýlýðýný verdiler. ebu derda da: "o zaman bu kardeþinize sövmeyin de sÝzi bu gunahtan uzak tutan allah'a hamdedin" dedi. onlar: "peki, bu gunahýndan dolayý sen ona kýzmýyor musuni" diye sorduklarýnda: "ben yaptýðý gunaha kýzarým, ama o gunahý býrakýrsa artýk kardeþimdir" karþýlýðýný verdi.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. abdürrezzak, musannef 11/180 (20267), ebu nuaym, hilye (1/225) ve ebu davud, zühd (227) bak: Ýbnu'l-cevzi, sifatu's-safve (l/640).

 

 

 

6265- Ýbn mes'ud der ki: "kardeþinizin bir gunah iþlediðini gördüðünüz zaman: "allahým! onu rezil et! allahým! ona lanet et!" diyerek ona karþý þeytana yardýmcý olmayýn. bunun yerine allah'tan onun durumuna düþmemeyi dileyin. biz muhammed'in (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabý, biri hakkýnda nasýl öldüðünü bilmeden herhangi bir þey demezdik. Þayet ömrü hayýrla bittiyse ahirette hayýr elde edeceðini düþünürdük. kötü bir þekilde bitmiþse de yaptýðý þeylerden dolayý onun adýna korkardýk."

 

tahric: Ýsnadýnda kopukluk vardýr. abdürrezzak, musannef 11/180 (20266), taberani, m. elkebir 9/116 (b5774) ve baðavi, Þerhu's-sünne 13/137 (3559).

 

 

 

6266- Ýbn abbas der ki: "bir dað diðer bir daða haksýzlýk yapacak olsa yüce allah haksýzlýk eden daðý yerle bir ederdi."

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. veki, zühd 3/734 (427), hennad, zühd 2/634 (1396) ve Ýbn hibban, ravdatu'l-ukala (s. 63).

 

 

fýtr bunu ebu yahya el-kattat'tan rivayet ederek mutabaat etmiþtir.- buhari, el-edebu'l-müfred (588), ebu nuaym, hilye (11322), veki', zühd 3/742 (426) ve hennad, zühd 2/643 (1395) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (4/353).

 

 

 

6267- cedr der ki: ebu abdillah -sanýrým el-malti- bana þunu anlattý:

"hz. musa, hýzýr'ýn yanýnda ayrýlmak istediði zaman ona: "bana öðütte bulun" dedi. hýzýr ona þu öðütlerde bulundu: "ey Ýbn Ýmran! zararlý deðil faydalý biri ol. Öfkeli deðil, güler yüzlü biri ol. Ýnatçý biri olma. Ýþin yoksa bir yere gitme. hiç kimseyi hatasýndan dolayý ayýplama. kendi hatalarýna aðla.''

 

tahric: Ýsnadýnda tanýmadýðým ravi vardýr. ahmed, zühd (s. 61) ve ebu nuaym, hilye (8/144). bak: suyuti, dürrü'l-mensur (5/432)

 

 

 

6268- hasan( -ý basri) der ki: "Ýnsanlarýn rablerinin adýna onlarý hesaba çekmeyen ve allah'ýn kendisine yüklemediði yüklerin altýna gýrmeyen kiþiden allah rahmetini esirgemesin."

 

ravileri güvenilirdir.

 

 

 

6269- ka'b(u'l-ahbar) der ki: "melekler insanlarýn amelleri ve iþledikleri gunahlarý zikredince yüce allah: "Ýçinizden iki melek seçin" buyurdu. melekler de harut ile marut'u seçtiler. yüce allah bu iki meleðe: "ben insanlara peygamberlerimi gönderirim, ancak sizinle benim aramda elçi yoktur. yeryüzüne inin ve bana hiçbir þeyi ortak koþmayýn. zina etmeyin ve hýrsýzlýk yapmayýn" buyurdu. daha yeryüzüne indikleri gün tamamlanmadan kendilerine yasaklanan her þeyi yaptýlar."

 

Ýsnadý hasendir. 162. hadise bakýnýz.

 

beyhaki der ki: "doðru olaný bu þekilde ka'b'ýn sözü olarak rivayetidir.

meleklere iman bölümünde de baþka bir kanalla benzerini resulullah'tan (sallallahu aleyhi ve sellem) daha uzun bir metinle zikrettik."

 

 

 

6270- kays b. abbad bildiriyor: Ýbn abbas, "babil'de, melek denilen harut ve marut'a bir þey indirilmemiþti"[bakara 102] ayetini açýklarken þöyle dedi: "Ýnsanlar hz. adem'den sonra þirke düþtükleri zaman putlar edinip allah'tan baþkasýna tapmaya baþladýlar. bunun üzerine melekler: "rabbimiz! sen kullarýný en güzel þekilde yarattýn. en güzel þekilde onlara rýzýk verdin. oysa onlar sana isyan edip senden baþkasýna taptýlar. allahým! Þöyle yaptýlar... allahým! böyle yaptýlar..." diyerek onlardan þikayette bulundular. yüce allah meleklere: "ama onlar beni görmüyorlar" buyurduysa da melekler insanlarý mazur görmedi. bunun üzerine yüce allah: "o zaman aranýzdan iki melek seçin. bu iki meleði yeryüzüne indirip onlara emirler verecek, yasaklar koyacaðým" buyurdu. melekler aralarýndan harut ile marut'u seçtiler..."

 

sonrasýnda ravi söz konusu hadisi tüm uzunluðuyla aktarýp þöyle devam eder: "bu iki melek yeryüzünde icki içip sarhoþ oldular. kadýnlarla zina ettiler. haksýz yere cana kýydýlar. onlarýn bu durumu ve yaptýklarý karþýsýnda melekler arasýnda da tartýþmalar baþladý. Ýþte: "melekler ise, rablerini hamd ile tespih ederler ve yeryüzündekiler için baðýþlanma dilerler"[Þura 5] ayeti de bu konuda nazil oldu. sonrasýnda melekler insanlarý bu konuda mazur görmeye baþladýlar.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. hakim, müstedrek (2/442-443) bak: suyutý, dürrü'l-mensur (1/241).

 

 

 

6271- muaz b. cebel'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"kardeþini bir gunahtan dolayý ayýplayan kiþi, ayný gunahý iþlemeden ölmez" buyurmuþtur. 

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. tirmizi 4/661 (2505).

 

 

 

6272- ubeydullah b. Þumayt, babasýndan bildiriyor: said b. cübeyr, ebu's-sevvar el-adevi'ye þöyle bir mektup yazdý: "ey kardeþim! Ýnsanlara karþý dikkatli ol ve onlarý da kendi þerrinden uzak tut. (fitne zamanlarýnda) evinde durmayý bil. günahlarýna aðla. günaha bulaþan birini gördüðün zaman seni böylesi bir gunahtan uzak tuttuðu için allah'a hamd et. hayatta olduðun sürece Þeytan'ýn fýtnesinden yana kendini güvende hissetme.''

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6273- ata der ki: hz. Ýbrahim melekler alemine yükseltilince orada zina eden bir adam gördü. ona beddua edince adam helak oldu. bir daha yükseltilince yine zina eden bir adam gördü. ona beddua edince öldü. bir daha yükseltilince yine zina eden bir adam gördü. ona beddua edince öldü. bir daha yükseltilince yine zina eden bir adam gördü. ona beddua edince öldü. bir daha yükseltilince yine zina eden bir adam gördü. ona beddua edince öldü. sonra ona þöyle denildi: "ey Ýbrahim! aðýr ol! duasý kabul gören birisin. günah iþleyen kulum için üç durum geçerlidir. ya tövbe eder, tövbesini kabul ederim; ya soyundan bana ibadet eden bir nesil çýkartýrým; ya da gunah iþlemeye ýsrarla devam eder ki bu durumda peþinde cehennem olacaktýr."

bir sonraki rivayette mürsel olarak rivayet edilmiþtir.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. suyuti, dürrü'l-mensur (3/303) .

 

 

 

6274- muaz b. cebel'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "hz. ibrahim'e göklerde ve yerde olanlar gösterildiðinde gunah iþleyen bir kul gördü ve ona beddua etti. bir daha gunah iþleyen bir adam görünce ona da beddua etti. bunun üzerine yüce allah ona þöyle vahyetti: "ey ibrahim! duasý kabul gören bir kulsun. bundan dolayý hiç kimseye beddua etme. günah iþleyen kulum için üç durum geçerlidir. ya soyundan bana ibadet eden bir nesil çýkartýrým; ya ömrünün sonlarýnda bana tövbe eder, tövbesini kabul ederim: ya da benden yüz çevirir ki bu durumda peþinde cehennem olacaktýr. ''

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. suyuti, dürrü'l-mensur (3/302-303).

 

 

 

6275- ebu süleyman ed-darani der ki: "Öfke gunahlara cesaretlerinden dolayý gunahkarlarýn üzerine olur. onlarýn maruz kalacaklarý cezalar aklýna geldiði zaman kalplerde onlara karþý bir acýma doðar."

 

 

 

6276- Ýbrahim b. el-atruþ der ki: ma'ruf el-kerhi ile birlikte dicle kenarýnayken bir kaç gencin sandal üzerinde tefler çalýp þarkýlar söyleyerek geçtiðini gördük. ona: "ey ebu mahfuz! Þu insanlarýn bu sularýn ortasýnda allah'a nasýl isyan ettiklerini görüyor musuni" dedik. ma'ruf ellerini semaya kaldýrýp: "Ýlahým ve efendim! allahým! onlarý dünyada bu þekilde nasýl sevindirdiysen ahirette de öyle sevindirmeni diliyorum" diye dua etti. arkadaþlarý ona: "biz onlara dua deðil, beddua etmeni istemiþtik" dediklerinde, ma'ruf: "ahirette sevindirecekse dünyadayken tövbelerini kabul eder ve bunun da size bir zararý dokunmaz" karþýlýðýný verdi. 

 

tahric: ravilerden bazýlarýný tanýmýyorum. Ýbnu'l-cevzi, sifatu's-safve (2/371).

 

 

beyhaki der ki: yüce allah'ýn: "ey iman edenler! bir topluluk bir diðerini alaya almasýn, belki de onlar kendilerinden daha iyidirler. kadýnlar da baþka kadýnlarý alaya almasýnlar, belki onlar kendilerinden daha iyidirler. kendi kendinizi ayýplamayýn; birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn; inandýktan sonra yoldan çýkmýþ olmak ne kötü bir addýr. tövbe etmeyenler, iþte onlar zalimlerdir. ey iman edenler! zannýn birçoðundan sakýnýn. Çünkü zannýn bir kýsmý gunahtýr. birbirinizin kusurlarýný araþtýrmayýn. birbirinizin gýybetini yapmayýn. herhangi biriniz ölü kardeþinin etini yemekten hoþlanýr mýi elbette bundan tiksinirsiniz! allah'a karþý gelmekten sakýnýn. þüphesiz allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir"[hucurat 11,12] buyruðunu bu yöndedir.

 

halimi der k: "bu ayetler baþkalarýný alaya almayý, küçük görmeyi, lemz denilen gýybet ile iftira atmayý haram kýlmýþtýr. "kendi kendinizi ayýplamayýn''[hucurat 11] buyruðu, birbirinize dil uzatýp ayýplamayýn anlamýndadýr. lakaplarla çaðýrmak da birini, babasýnýn kendisine koyduðu isim yerine ona kendisini kötüleyen veya küçük düþüren bir lakap koyup onunla çaðýrmaktýr. sonra yüce allah: 'tmandan sonra fasýklýk ne kötü bir isimdir'[hucurat 11] buyurmuþ ve bu tür þeyleri yapmanýn imandan sonra fasýkhk olduðu ifade edilmiþtir. iman da onun em rettiði þeyleri yapmayý, ona uygun düþmeyen þeylerden de kaçýnmayý gerektirir.

 

sonra yüce allah: "tövbe etmeyenler, iþte onlar zalimlerdir"[hucurat 11] buyurmuþtur. yani bu kiþiler nefislerini cehennem ateþine ve büyük bir azaba doðru sürüklemek kaydýyla kendi kendilerine zulmetmiþlerdir. sonra yüce allah: "ey iman edenler! zannýn birçoðundan sakýnýn. Çünkü zannýn bir kýsmý gunahtýr"[hucurat 12] buyurmuþtur. bununla muslüman biri hakkýnda kötü zannýn onunla alayetme ve küçük düþürmeyle eþ deðer olduðu ifade edilmiþ, gunah olduðu bildirilip yasaklanmýþtýr. ayný þekilde kiþinin yalnýzken veya evinin içindeyken neler yaptýðýnýn araþtýrýlmasý da yasaklanmýþtýr ki böylesi bir duruma maruz kalan kiþi bunu duyup öðrendiði zaman gücenip incinecektir. bundan dolayý birine böylesi bir þey yapmak o kiþiye eziyet etmek demektir ve uygun olmayan ve izin verilmeyen bir þeydir.'' - halimi, el-minhac (3/111-112).

 

sonrasýnda halimi konuyu detaylýca açýklayýp þöyle devam eder: "ardýndan yüce allah: "birbirinizin gýybetini yapmayýn''[hucurat 11,12] buyurarak gýybeti yasaklamýþtýr. burada gýybet birinin gýyabýnda, hazýrken duymasý halinde gücüne gidecek sözler söylemek anlamýndadýr. bunu yapmak da ölü eti yemeye benzetilmiþtir. zira ölü olan kiþi etinin yenildiðinin farkýnda olmaz. ayný þekilde gýyabýnda onuru hakkýnda konuþulan kiþi de bunun farkýnda olmaz. bundan dolayý muslümanýn muslümaný azarlamasý, ona kaba davranmasý, ona kötü davranmasý ve ona iftira atmasý doðru deðildir."- halimi, el-minhac (3/112-113).

 

bu konuda bir çok hadis rivayet edilmiþtir. biz de inþaallah bu konuda yeteri kadar hatta ziyadesiyle bize ulaþan rivayetleri zikredeceðiz. muvaffakiyet allah'tandýr.

 

 

 

6277- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "zandan sakýnýn' zira zan, yalaný en çok olan sözdür. birbirinizin ayýplarýný araþtýrmayýn. izinleri olmadan birilerine kulak misafiri olmayýn. birbirinize haset etmeyin. birbirinize kin gütmeyin. birbirinize sýrt çevirmeyin. allah'ýn kardeþ kullarý olun."

 

buhari, abdullah b. yusuf kanalýyla malik'ten ve müslim, yahya b. yahya kanalýyla malik'ten rivayet ettiler. - buhari, edeb (7/89). - müslim, birr (28).

 

 

 

6278- ebu berze'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "ey dilleriyle müslüman olup da henüz kalplerine iman girmeyenler! müslümanlarýn gýybetini yapmayýn. onlarýn ayýplarýný araþtýrmayýn. zira müslümanlarýn ayýbýnýn peþine düþen kiþinin allah da ayýbýnýn peþine düþer. yüce allah da birinin ayýbýnýn peþine düþtüðü zaman da evinde de olsa onu rezil eder ... 

lafýz hulvani'nin lafzýdýr.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ebu davud 5/194 (4880).

 

 

 

6279- abdullah (b. mes'ud)'un bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "müslümanlarýn gýybelini yapmayýn. size verilen hediyeyi geri çevirmeyin ve müslümanlara vurmayýn ... 

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ebu'þ-Þeyh, et-tevbih ve't-tenbih (ý 78), ahmed, müsned (1/404) ve Ýbn ebi Þeybe, musannef (6/555).

 

 

 

6280- Ýbn abbas der ki: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), kabe'ye bakýnca ona hitaben þöyle buyurdu: "merhaba sanal evler içinde ne kadar yüce bir evsin ve ne kadar kutsalsýn. ancak mümin kiþinin allah katýnda senden daha fazla saygýnlýðý vardýr. yüce allah sana yönelik bir þeyi haram kýlmýþken, mümine yönelik üç þeyi haram kýlmýþtýr. bunlar da caný, malý ve hakkýnda kötü zanda bulunmaktýr ... 

 

diðer kanalla: "resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), kabe'ye bakýnca ona hitaben þöyle buyurdu: "ne kadar yüce ve kutsalsýn ..... lafzýyla rivayet edilmiþtir.

 

tahric: Ýsnadýnda tanýmadýðým ravi vardýr. 3725. hadiste kýsa bir þekilde zikredilmiþtir.

 

 

 

6281- hz. aiþe'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "kendisinden bir þey çalýnan kiþi, bundan masum olan kiþiyi suçlayýp durur da sonunda gunahý asýl hýrsýzdan daha büyük olur. "

 

Ýbn mes'ud'un kendi sözü olarak da rivayet edilmiþtir.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. deyiemi, müsnedü'l-firdevs 5/99 (7588) ve Ýbn lal, zehru'l-firdevs (4/211).

 

 

 

6282- abdullah b. Ömer'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "en hayýrlýlarýnýz görüldükleri zaman allah'ý hatýrlatan kiþilerdir. en kötüleriniz de birbirlerini seven kiþileri ayýrmak için dedikodu yapan kiþilerdir. ''

 

tahric: Ýsnadýnda hakkýnda tenkitler bulunan Ýbn lehia vardýr. diðer ravileri ise güvenilirdir.

hasen bir hadistir. Ýbn mace 2/1379 (4119) .

 

 

 

6283- harise b. mudarrib der ki: selman'ýn: "hizmetçim hakkýnda zan beslerim endiþesiyle (kazanýn içindeki) kemikleri sayýp rahatlýyorum" dediðin iþittim. 

 

tahric: beyhaki'nin hocasýný tanýmýyorum. diðer ravileri ise güvenilirdir. Ýbn sa'd, tabakat (4/89), buhari, el-edebu'l-müfred (168, 169), Ýbnu'l-ca'd, müsned 2/920 (1645) ve ebu nuaym, hilye (1/202).

 

 

 

6284- said b. zeyd'in bildirdiðine göre resululiah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "faizin en aðýrý, haksýz yere müslüman birinin onuruna dil uzatmaktýr. akrabalýk baðý (=rahim), (yüce allah'ýn) rahman sýfatýnýn bölümlerinden biridir. bundan dolayý bu baðý kesen kiþiye yüce allah cenneti haram eder ... 

 

tahric: Ýsnadý sahihtir. ebu davud 5/193 (4976).

 

 

 

6285- hz. aiþe der ki: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabýna: "faizin en aðýnnýn ne olduðunu bana söyleyin" buyurunca: "allah ve resulü daha iyi bilir" dediler. bunun üzerine resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "allah katýnda faizin en aðýrý, haksýz yere müslüman birinin onuruna dil uzatmaktýr" buyurdu ve: ''mümin erkeklere ve mümin kadýnlara, yapmadýklarý bir þeyden dolayý eziyet edenler, þüphesiz bir iftira ve apaçýk bir gunah yüklenmiþlerdir"[ahzab 58] ayetini okudu.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. suyuti, dürrü'l-mensur (6/658).

 

 

beyhaki der ki: kitabýmda ravi adýnýn "ammar b. enes" olduðunu gördüm. ancak doðrusu Ýmran b. enes ebu enes el-mekki olmalýdýr. buhari bunu tarýh'te ebu sellam kanalýyla yahya b. vadih'ten, o da Ýmran'dan naklen zikretmiþ ve: "mutabaatý yoktur" demiþtir. - buhari, tarih (3/2/423) .

 

baþka bir kanalla ka'b'ýn sözü olarak rivayet edilmiþtir ki, böylesi merfü olandan daha sahihtir.

 

 

 

6286- Ýbnu's-samit der ki: "ebu hureyre bana þunu anlattý." sonrasýnda ravi zina edip recmedilen kiþi konusunda uzunca bir kýssa anlattýktan sonra þöyle devam eder: "(taþlandýktan sonra) resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), ashabýndan iki kiþinin aralarýnda konuþurlarken birinin diðerine: "yüce allah kendisini gizlediði halde nefsi onu býrakmayan ve köpekler gibi taþlanan þu adama bak!" dediðini iþitti, ancak onlara karýþmadý. biraz yürüdükten sonra ayaklarý havaya dikilmiþ bir keçi leþine rastladý. o iki kiþiye: "inip þu eþeðin leþinden yiyin" buyurunca onlar: "ey allah'ýn resulü! allah seni baðýþlasýn, ama bundan kim yer kii" dediler. bunun üzerine resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurdu: "az önce kardeþinizin onuru hakkýnda kötü konuþmanýz bunu yemekten daha aðýrdý! oysa o, þu an cennet nehirleri içinde yýkanmaktadýr."

 

abdürrezzak der ki: "abdurrahman veya abdullah b. es-samit ile hammad b. seleme bunun ebu'z-zübeyr kanalýyla abdurrahman b. ennehhas'tan geldiðini söylemiþlerdir."

 

tahric: Ýsnadýnda bir sakýnca yoktur. ebu davud 4/581•582 (4428,4429).

 

 

 

6287- halid er-rebai der ki: "bir mecliste otururken bir adamý anýp ona dil uzattýlar. onlara engel olduðumda da dil uzatmayý býraktýlar. sonra ayný adamý bir daha andýlar. ben de onlarý dediklerinde onaylar gibi oldum. o meclisten ayrýldýktan sonra uyuduðumda rüyamda siyah tenli iri bir adam geldi. elinde de gül suyu içinde yeþil domuz eti bulunan bir tabak vardý. bana: ''ye!'' deyince kabul etmedim. sanýrým bana vurup yemeye zorlayýnca aðzýma alýp domuz eti olduðunu bilmeme raðmen çiðnemeye baþladým. o rüyadan sonra da iki ay boyunca çiðnediðim bu etin kokusunu hissettim."

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. Ýbn ebi dünya, es-samt (182) ile zemmu'l-cibe (43).

 

 

 

6288- muhammed b. ubeyd et-tenafisi der ki: süfyan es-sevri'nin yanýndayken bir adam geldi ve ona: ''ey ebu abdillah! yüce allah çokça et yiyen hane halkýný sevmez'' hadisi hakkýnda ne dersini'' diye sordu. süfyan: ''bundan kasýt (gýybet ederek) insanlarýn etlerini çokça yiyenlerdir.'' dedi.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. Ýbn ebi dünya, es-samt (744), kuþeyri, er-risale (1/405-406) ve Ýbn main, tarih (1/289).

 

 

 

6289- Ýbn abbas'ýn bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "faiz yetmiþ küsur bölümdür. faizin en hafifi bölümü, kiþinin muslüman olduktan sonra annesiyle zina etmesi gibidir. faizle alýnan bir dirhem otuz beþ zinadan daha aðýrdýr. faizin en pis olaný da, bir muslümanýn namusu ve onuruna dil uzatmaktýr. ''

 

tahric: Ýsnadý hasendir. suyuti, dürrü'l-mensur (7/574) bak: münziri, et-terðib (3/504).

 

 

 

6290- enes b. malik'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "rabbim beni mirac'a çýkardýðý zaman bakýrdan týrnaklarýyla yüzlerini ve göðüslerini týrmalayan topluluklar gördüm. ''ey cebrailý bunlar kimi'' diye sorduðumda: ''bunlar insanlarýn gýybetini yapan ve onurlarýna dil uzatanlardýr'' dedi. ''

 

ebu davud der ki: "yahya b. osman bunu bize bakiyye'den rivayet ederken enes'i zikretmemiþtir. Ýbnu'l-musaffa'nýn da dediði gibi aynýsýný Ýsa es-seylahini, muðýre'den rivayet etmiþtir."

 

tahric: senedi hasendir. ebu davud 5/194 (4878).

 

 

 

6291- müstevrid'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle

buyurmuþtur: "kiþi muslüman birinin (gýybetini yaparak) sýrtýndan bir yemek yerse yüce allah aynýsýný ona cehennemde yedirir. kiþiye muslüman birinin (gýybetini yaparak) sýrtýndan bir giysi giydirildiði zaman yüce allah aynýsýný ona cehennemde giydiril baþka birinin üzerinden nam ve gösteriþ makamma ulaþan kiþiyi yüce allah kýyamet gününde nam ve gösteriþ peþinde olanlarýn makamýnda durdurur. ''

 

ebu davud, sünen'de hayve b. Þurayh kanalýyla bakiyye'den zikretmiþtir. - ebu davud 5/195 (4881).

 

Ýsnadý hasendir.

 

 

 

6292- baþka bir kanalla bir öncekinin aynýsý "giysi giyerse" lafzýyla rivayet edilmiþtir. yine "baþka birinin üzerinden nam makamýna ulaþan kiþiyi" lafzýyla rivayet edilmiþ ve "gösteriþ" lafzý zikredilmemiþtir.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ahmed} müsned (4/229)} hakim} müstedrek (4/127-128) ve taberani} m.el-kebir 20/308 (734) ile m. el-evsat 3/309 (662) .

 

 

bunun da manasý konusunda ebu ubeyd el-herevi þöyle demiþtir:

"bazen kiþi birinin kardeþi gibi olur. ancak onun düþmaný olan birinin yanýna gittiði zaman kardeþi gibi olan bu kiþi hakkýnda bir ödül elde etmek için çirkin þeyler konuþur. böylesi bir þeyin de bereketini göremez. ukuletu lafzý lokma manasýndadýr. ekletu lafzý ise doyacak kadar bir defalýk yemektir."

 

 

 

6293- ebu hureyre der ki: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "gýybetin ne olduðunu biliyor musunuzi" diye sorunca: "allah ve resulü daha iyi bilir" dediler. hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "kardeþini hoþlanmayacaðý bir þekilde anmandýr" buyurdu. ashab: "kardeþimde dediðim þeyler mevcutsai" diye sorunca, resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "Þayet dediðin þeyler kendisinde mevcutsa gýybet olur. mevcut deðilse de ona iftira etmiþ olursun" buyurdu.

 

Ýsnadý hasendir.

 

müslim, sahih'te kuteybe ve ali b. hucr'dan rivayet etti. - müslim, birr (70).

 

 

 

6294- hz. aiþe der ki: birini taklit ettiðimde resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "Þu kadar malýmm olmasýna karþýlýk birini taklit etmeyi istemezdim" buyurdu.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. tirmizi 4/660 (2503).

 

 

 

6295- hz. aiþe der ki: resulullah'ýn (sallallahu aleyhi ve sellem) yanýnda bir adamý taklit ettiðimde allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "Þu kadar malýmm olmasýna karþliýk bir adamý taklit etmeyi istemezdim" buyurdu. ona: "safýyye þöyle (kýsa) bir kadýndýr" deyip kýsa parmaklarýmdan birini gösterdiðimde ise: "Öyle bir söz söyledin ki bu söz deniz suyuyla karýþtýrýlmýþ olsaydý ona baskýn çýkardý" buyurdu.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. ebu davud 5/192-195 (4875) ve tirmizi 4/660 (2502).

 

 

 

6296- enes bildiriyor: bir defasýnda resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) müslümanlarýn oruca baþlamalarýný ve kendisinden izin almadan hiç kimsenin orucunu açmamasýný emretti. müslümanlar da oruc tuttular. akþam olunca her biri gelip: "sabahtan beri orucum, izin ver de orucumu açayým" demeye baþladý. resulullah da (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara oruclarýný açmalarýný söylüyordu. bir adam gelip: "ey allah'ýn resulü! senini akrabalarýndan iki genç kýz sabahtan beri orucluiardý. Ýzin ver de oruclarýný açsýnlar" deyince hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) adamdan yüz çevirdi. adam bir daha ayný þeyi söyleyince, resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "onlar oruc tutmadliar. insanlarýn etini yiyip dururken nasli oruc tutmuþ oluyorlari yanlarýna git ve hala oruclarýný açmamýþlarsa kusmalarýný söyle" buyurdu. Ýki genç kýz denileni yaptýklarýnda her biri et parçalarý kusmaya baþladý. adam resulullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelip olanlarý anlatýnca hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "Þayet o þekilde ölselerdi veya o et parçalarý içlerin de kalsaydý cehennem ateþi onlarý yiyecekti" buyurdu.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. tayalisi, müsned (s. 282), Ýbn ebi dünya, es-samt (170) ile zemmu'lcrbe (2ý) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (7/574).

 

 

 

6297- hz. aiþe der ki: "biriniz helal olarak yediði yemekten dolayý abdest alýyorken, kardeþine söylediði pis bir sözden dolayý abdest almýyor."

 

tahric: Ýsnadý hasendir. Ýbn ebi Þeybe, musannef (1/134), Ýbn ebi asýn, zühd (115,124) ve Ýbn ebi dünya, es-samt (662).

 

 

 

6298- mücahid'in bildirdiðine göre Ýbn abbas ile hz. aiþe þöyle demiþlerdir: "biri aðýzdan" biri de uykudan dolayý iki þey abdesti bazal aðýzdan olaný daha pistir ki o da yalan ve gýybettir.''

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. suyuti, dürrü'l-mensur (7/575).

 

 

 

6299- Ýbn sirin bildiriyor: ensar'dan ihtiyar bir adam bizim meclisimize uðrar ve: "abdestinizi tazeleyin! zira söylediðiniz sözlerden bazýlarý pislikten daha kötüdür" derdi.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. Ýbn ebi Þeybe, musannef (1/134) ve Ýbn ebi dünya, es-samt (105)

 

 

 

6300- muhammed b. sirin der ki: abide (es-selmani)'ye: "hangi þeylerden dolayý abdest tazeleniri" diye sorduðumda: "def-i hacetten ve muslümana eziyet vermekten dolayý" dedi. yine ihtiyar bir adam bizim meclisimize uðrar ve: "abdestinizi tazeleyin! zira söylediðiniz sözlerden bazýlarý pislikten daha kötüdür" derdi.

 

tahric: ravileri güvenilirdir. Ýbn ebi Þeybe,musannef(l/134) ve Ýbn ebi asýffi, zühd (117).

 

 

 

6301- rabi' b. subayh bildiriyor: Ýki adam mescid-i haram'ýn kapýlarýndan bir kapýsýnda oturmaktaydý. yanlarýndan eskiden muhannes olan ancak bu tavrýný terk eden biri geçti. bunun üzerine ikisi de: "onda muhanneslikten daha bir þeyler kalmýþtýr" dedi. namaz için kamet getirilince mescide girdiler ve namaz kýldýlar. söylediklerinden dolayý içlerine (acaba gýybet ettik mi diye) bir kuþku düþmüþtü. bu durumu ata'ya sorduklarýnda yeniden abdest almalarýný ve namazý yeniden kýlmalarýný emretti. o gün ikisi de oruclu idi. ata, onlara o günün orucunu kaza etmelerini de emretti. 

 

tahric: Ýsnadý hasendir. Ýbn ebi'dünya, kitabu's-samt (181).

 

 

 

6302 - Ýbrahim( -i nehai) der ki: "abdest, pislikten temizlenme ve müslümanlara eziyetten uzak durma olmak üzere (iki þekilde)dir."

 

tahric: Ýsnadý hasendir. Ýbn ebi asým, zühd (123) ve Ýbn ebi'dünya, es-samt (106).

 

 

 

6303- Ýbn abbas bildiriyor: oruçlu iki adam öðle veya ikindi namazýný kýldý. allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) namazý bitirince bu iki kiþiye: "yeniden abdest alýn ve namazýnýzý yeniden kýlýn. orucunuza devam edin, ancak onun yerine baþka bir günde oruc tutun" buyurdu. adamlar: "ey allah'ýn resulü! nedeni" diye sorunca, allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "Çünkü filan kiþi hakkýnda gýybet ettiniz" buyurdu.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. haraiti, mesavi'ul-ahlak (208) bak: suyuti, ed-dürrü'l-mensur (7/575) .

 

 

6304- hz. aiþe der ki: hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) otururken kýsa boylu bir kadýn geldi. allah resulü'ne (sallallahu aleyhi ve sellem) baþparmaðýmla (kadýný göstererek) iþaret ettiðimde, resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "onun hakkýnda gýybet ettin" buyurdu. 

 

hassan ile hz. aiþe arasýnda irsal olan bir hadistir. bir önceki hadisin de þahididir.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ancak hassan ile hz. aiþe arasýnda kopukluk vardýr. Ýbn ebi'dünya, es-samt (208), hennad, zühd 2/568 (1190), haditý, mesavi'ul-ahlak (203) ve Ýbn cerir, tefsýr (26/136) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (7/575).

 

 

 

6305- allah resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sellem) azatlýsý meymüne der ki:

resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bana: "ey meymune! kabir azabýndan allah'a sýðýn" buyurdu. kendisine: "ey allah'ýn resulü! kabir az ab ý hak deðil midiri" dediðimde: "evet ey meymune! kabir azabýnýn en þiddetlisi. gýybet etmekten ve idrardan sakýnmamaktan dolayýdýr" buyurdu.

 

tahric: senedinde tammadýðým bir ravi vardýr. sahabeye dair eserlerinde ebu ali b. es-s eken ile Ýbn mende' nin rivayet ettikleriniÝbn hacer' in Ýsabe' sinden ( 4 / 399, 400) öðreniyoruz.

 

 

 

6306- cabir der ki: biz allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte iken pis kokulu bir rüzgar esti. hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "bunun ne olduðunu biliyor musunuzi" diye sorunca, oradakiler: "hayýr" cevabýný verdi. bunun üzerine resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "münafýklardan bir grup müminlerden bir grup hakkýnda gýybet etti" buyurdu.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ebu ya'la, müsned 4/202 (231), buhari, el-edebu'l-müfred (732, 733), ahmed, müsned (3/351) ve Ýbn ebi dünya, samt (217).

 

 

beyhaki der ki: "gýybet eden veya müslümanlara eziyet eden kiþinin abdestini yenilemesini ve namazýný yeniden kýlmasýný emreden kimse bunu kiþinin iþlemiþ olduðu bu gunaha kefaret olmasý için emretmiþtir. en doðrusunu allah bilir."

 

 

 

6307- ebu hureyre bildiriyor: bir adam allah resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sellem) yanýndan kalkýnca, oradakiler: "filan kiþi ne kadar aciz biridir" dedi. bunun üzerine hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "bir kiþinin hakkýnda gýybet ettiðiniz zaman onu(n etini) yemiþ olursunuz" buyurdu.

 

tahric: Ýsnadý kavi deðildir. Ýbn ebi dünya, samt (74) ve Ýbn cerir, tefsýr (26/137).

 

 

 

6308- muaz b. cebel der ki: allah resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sellem) yanýnda bir adam zikredilince oradakiler: "bu kiþi ne kadar aciz biridir" dedi. bunun üzerine hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "bu kiþi hakkýnda gýybet ettiniz" buyurdu. kendisine: "ey allah'ýn resulü! onun hakkýnda ancak onda olan bir þeyi söyledik" dediklerinde, resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "eðer onda olmayan bir þeyi söylemiþ olsaydýnýz ona iftira etmiþ olurdunuz" buyurdu.

 

tahric: müsenna b. sabbah'ýn ve baþkasýnýn zayýf olmasýndan dolayý Ýsnadý zayýftýr. taberani, m. el-kebir 20/39 (57), Ýbn ebi dünya, samt (206), Ýbn cerir, tefsir (26/137) ve Ýbnu'lmübarek, ez-zühd ve'r-rekdik (705).

 

 

 

6309- abdullalý b. Ömer der ki: resulullah'ýn (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurduðunu iþittim: "aracý olarak allah'ýn hadlerinden (þer'i cezalarýndan) birinin yerine getirilmesine engel olan kiþi. verdiði emirde allah'a kafa tutmuþ olur. kim borçlu olarak ölürse o borcu sevaplarýyla ödenir. Çünkü kýyamet gününde dinar ve dirhem yoktur. bilerek ve haksýz yere biriyle davalaþan kiþi davasýndan dönünceye kadar allah'ýn öfkesine maruz kalýr. mümin hakkýnda kendisinde bulunmayan bir þeyi varmýþ gibi dile getiren kiþiyi yüce allah söylediði bu sözün vebalinden kurtuluncaya kadar cehennemliklerin irinierinin toplandýðý bir bataklýkta tutar. .. 

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. ebu davud 4/23 (3597).

 

 

 

6310- Ýbn Ömer'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "allah'ý zikredin. zira kul: ''sübhanallahi ve-bihamdihi'' dediði zaman, allah, o kula bu sözüyle on sevap veya on sevap ile yüz sevap arasý veya yüz sevap ile bin sevap arasý yazar. kim de arttýrýrsa allah da ona arttýrýr. kim de istiðfar ederse allah onu baðýþlar. aracý olarak allah'ýn hadlerinden birinin yerine getirilmesine engel olan kiþi. verdiði emirde allah'a kafa tutmuþ olur. kim davayý bilmediði halde haksýz yere bir hasma yardýmda bulunursa, o iþinden dönene kadar allah'ýn gazabý üzerine olur. kim mümin bir erkek veya kadýna iftirada bulunursa, söylediði bu sözün vebalinden kurtuluncaya kadar allah onu cehennem halkýnýn irinleri ile oluþan bir bataklýðýn içinde tutar. kim borçlu olarak ölürse o borcu sevaplarýyla ödenir. Çünkü kýyamet gününde dinar ve dirhem yoktur. "

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ebu davud /23 (2598).

 

 

 

6311 - Ýbn Ömer'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle

buyurmuþtur: "bir adama bir kelime ile olsa bile dil uzatan hiç kimse yoktur ki kiþi söylediði bu sözün vebalinden kurtuluncaya kadar kýyamet gününde allah onu cehennem halkýnýn irinieri ile oluþan bir bataklýðýn içinde tutmasýn. ''

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6312- abdurrahman b. mehdi der ki: "yüce allah'a karþý gelmiþ olmaktan çekinmesem, bu þehirde bana dil uzatmayan ve gýybetimi yapmayan tek bir kiþinin dahi kalmamasým temenni ederdim. zira kýyamet gününde kiþi için, haberi olmadýðý halde bir iyilik. sevabýnýn amel defterinde bulunmasýndan daha hoþ ne olabilir ki!"

 

tahric: Ýsnadýnda tanýmadýðýný bir ravi vardýr. ebu nuayýn, hilye (9/11) ve ebu'þ-Þeyh, tevbih (sh. 101).

 

 

 

6313- evzai der ki: bana ulaþan habere göre kýyamet gününde kula:

"kalk ve filan kiþiden hakkým al" denilir. bu kul: "ama onda bir hakkým yok" deyince, kendisine: "bilakis var! zira filan günde senin hakkýnda þöyle þöyle demiþti" karþýlýðý verilir. 

 

ravileri güvenilir kiþilerdir .

 

 

 

6314- süfyan (b. uyeyne) der ki: "gýybet etmek, allah katýnda (gunah olarak) zina etmek ve icki içmekten daha aðýrdýr. çünkü zina etmek ve icki içmek allah ile kendi aranda olan bir suçtur. bu suçundan dolayý tövbe edersen allah seni baðýþlar. gýybet ise böyle deðildir, hakkýnda konuþtuðun kiþi seni affetmedikçe allah da seni baðýþlamaz."

 

ravi der ki: süfyan b. uyeyne böyle demiþtir.

allah resulü'nden (sallallahu aleyhi ve sellem) zayýf bir isnadla nakledilmiþtir. baþka bir isnadla da mürsel olarak rivayet olunmuþtur.

 

tahric: tanýnmayan beyhaki'nin hocasý dýþýndaki ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6315- ebu said ile cabir b. abdillah derler ki: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "gýybet etmek (gunah olarak) zina etmekten daha aðýrdýr" buyurunca, oradakiler:

"ey allah'ýn resulü! gýybet etmek nasýl olur da zina etmekten daha aðýr oluri" diye sordu. bunun üzerine hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "kiþi zina ettikten sonra tövbe eder (se) , allah da onun tövbesini kabul buyurur" hamza'nýn rivayetinde: "allah da onu baðýþlar" þeklindedir- "gýybet ise böyle deðildir, hakkýnda konuþtuðun kiþi seni affetmedikçe allah da seni baðýþlamaz" buyurdu.

 

Ýshak, rivayetinde cabir b. abdillah'ý zikretmemiþtir. hadisi sadece ebu said'den aktarmýþtýr.

 

tahric: Ýsnadý çok zayýftýr. Ýbn ebi dünya, es-samt (164) ve hennad, zühd 2/565 (1178).

 

 

 

6316- enes b. malik'in bildirdiðine göre allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem):

"gýybet etmek (gunah olarak) zina etmekten daha aðýrdýr. zina eden tövbe edebilir. ancak gýybet eden kimsenin tövbesi yoktur" buyurmuþtur.

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6317- mutarrif b. semure b. cundub'un, babasýndan bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "allah etçil evleri sevmez" buyurmuþtur.

giyas der ki: mutarrife: "etçil evler ne demeki" diye sorduðumda: "Ýçinde gýybet yapýlan evlerdir" dedi.

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6318- ayný isnad ile mutarrif b. semure b. cundub, babasýndan bildiriyor: resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), ramazan ayýnda hacamat yaptýran birinin yanýndan geçiyordu. hacamat yapan ve yaptýran biri hakkýnda gýybet etmekteydi. bu durumu gören allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "hacamat yapan da yaptýran da (gýybet ettiklerinden dolayý) oruclarýný bozmuþ oldular" buyurdu.

giyas meçhul birisidir.

 

Ýsnadý zayýftýr.

 

 

 

6319- abdullah b. amr'ýn bildirdiðine göre allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "kul, yýllarca mümin olarak yazýlýr. sonra yine yýllarca mümin olarak yazýlýr. sonra allah'ýn gazabý üzerine olmuþ bir halde ölür. yine kul yýllarca kafir olarak yazýlýr. sonra yine yýllarca kafir olarak yazýlýr. sonra da allah'ýn rýzasýný kazanmýþ olarak ölür. kim eliyle, gözüyle insanlarla alayetmiþ ve onlara lakap takmýþ olarak ölürse. kýyamet günü onun alameti. allah'ýn onun iki dudaðýndan burnu üzerine kadar damga vurmasýdýr ... 

 

Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr.

 

 

 

6320- amir b. ebi cebire b. dahhak der ki: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn"[hucurat 11] ayeti biz seleme oðullarý hakkýnda nazil oldu. resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bize geldiði zaman bizlerden herkesin iki lakabý bulunuyordu. allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) birine lakabýyla seslenince, kendisine: "ey allah'ýn resulü! bu kiþi bu isimle çaðrýlmaktan hoþlanmýyor" denilirdi. bunun üzerine: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn"[hucurat 11] ayeti nazil oldu.

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. ebu davud 5/246 (4962) ve Ýbn mace 1/231 (3741).

 

 

 

6321- Þa'bi bildiriyor: amir b. ebi cebira b. dahhak: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn''[hucurat 11] buyruðunu açýklarken þöyle dedi: "lakap takma cahiliye zamanýnda idi. allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) bir adama lakabýyla seslenince, kendisine: "ey allah'ýn resulü! bu kiþi bu isimle çaðrýlmaktan hoþlanmýyor" denildi. bunun üzerine yüce allah: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn''[hucurat 11] ayetini indirdi.

 

tahric: Ýsnadý sahihtir. hakim, müstedrek (2/463), Ýbn hibban, sahih 7/485 (5679) ve Ýbnu'ssünni, amelu'l-yevm ve'l-leyle (399) .

 

 

 

6322- ebu cebýre der ki: bizlerden herkesin iki veya üç lakabý bulunuyordu ve bunlardan biriyle çaðrýldýðý zaman bundan hoþlanmayabilirdi. bunun üzerine: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn"[hucurat 11] ayeti indi.

 

tahric: Ýsnadý sahihtir. tirmizi, tefsýr 5/388 (3268).

 

 

 

6323- hasýn der ki: Ýkrime'ye: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn"[hucurat 11] buyruðunun açýklamasýný sorduðumda: "burada birinin diðerine: ''ey kafir! ey münafýk!'' diye seslenmesi kastedilmektedir" karþýlýðýný verdi.

 

tahric: tanýnmayan beyhaki'nin hocasý dýþýndaki ravileri güvenilir kiþilerdir. Ýbn cerir, tefsýr (26/132).

 

 

 

6324- hasin'in bildirdiðine göre Ýkrime: "burada birinin diðerine: "ey kafir! ey fasýk!" diye seslenmesi kastedilmektedir" demiþtir.

 

tahric: tanýnmayan beyhaki'nin hocasý dýþýndaki ravileri güvenilir kiþilerdir. Ýbn cerir, tefsýr (26/133).

 

 

 

6325- avf bildiriyor: ebu'ý-aliye, yüce allah'ýn: ''birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn'' [hucurat 11] buyruðunu açýklarken: "müslüman kiþiye: ''ey fasýk!'' deme" dedi ve: "Ýmandan sonra fasýklýk ne kötü bir isimdir''[hucurat 11] buyruðunu okudu.

 

ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

mücahid kanalýyla bize bildirilene göre Ömer b. el-hattab þöyle demiþtir:

"Þu üç þey, mümin kardeþinle arandaki sevgiyi pekiþtirir. bunlar; onunla karþýlaþtýðýnda ona selam vermen, meclisinde ona yer göstermen ve onu en çok hoþlandýðý isimlerle çaðýrmandýr."

 

buhari bunu tarih'te abdullah b. muhammed - abdullah b. ebi'lvezir el-basri kanalýyla zikretmiþtir. - buhari, et-tarihu'l-kebir (4/1/352) .

 

müsa b. abdilmelik b. umeyr, babasýndan, o da said el-hacebi'den, o da amcasý osman b. talha'dan, o da allah resulü'nden (sallallahu aleyhi ve selleml, Ömer'den zikretmiþ olduðumuz hadisin aynýsýný iþitmiþtir. aynýsýný (bu kitabýn) selam bölümünde (no. 8398) zikrettik.

 

 

 

6326- raþid b. sa'd el-makdi'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "isra gecesi semaya çýkarýldýðýmda derileri ateþten makaslarla kesilen bazý adamlara rastladým. "bunlar kimi" diye sorduðumda, yanýmdaki melek: ''bunlar zina etmek için süslenenlerdir'' dedi. sonra içinden pis bir kokunun geldiði bir kuyuya rastladým. kuyudan çok yüksek olan sesler geliyordu. ''ey cibril! bunlar kimi'' diye sorduðumda, cibril: ''bunlar zina etmek için süslenen ve helal olmayan þeyleri yapan kadýnlardýr'' dedi. daha sonra göðüslerinden asýlmýþ olan erkek ile kadýnlara rastladým. ''ey cibril! bunlar kimi'' diye sorduðumda, cibril þöyle dedi: ''bunlar baþkalarýný arkadan çekiþtiren erkek ile kadýnlardýr. zira yüce allah: "arkadan çekiþtirmeyi, yüze karþý eðlenmeyi adet edinen herkesin vay haline!"[hümeze 1] buyurmuþtur.''

bu, mürsel bir hadistir. daha önce bunu mevsul olarak da zikrettik.

 

Ýsnadý zayýftýr ve mürsel bir hadistir.

 

 

 

6327- Ýkrime bildiriyor: Ýbn abbas: "birbirinizi kötü lakaplarla çaðýrmayýn"[hucurat 11] buyruðunu: "birbirinize dil uzatýp birbirinizi incitmeyin" þeklinde açýklamýþtýr, 

 

tahric: ebu mevdýld'un meçhul biri olmasýndan dolayý isnadý zayýftýr. hakim, müstedrek (3/462), buhari, el-edebu'l-müfred (329), Ýbn ebi dünya, kittýbu's-samt (ý84) ve Ýbn cerir, tefsir (26/132) .

 

 

 

6328- Ýbnu'l-mübarek'in bildirdiðine göre Ýbn cüreyc: "hümeze insanlarla göz, mimik ve ellerle alayetmedir. lümeze ise dil ile yapýlanýdýr" demiþtir.

 

leys kanalýyla bana bildirilene göre hümeze, yüze karþý kiþiyle alay etmek, [ümeze ise kiþinin ardýndan konuþup onu çekiþtirmektir.

bir baþkasý: "bunlarýn ikisi de ayný þeydir ve esas manalarý kiþiyi ayýplamaktýr" dedi.

 

ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6329- ebu yahya bildiriyor: mücahid: "arkadan çekiþtirmeyi, yüze karþý eðlenmeyi adet edinen herkesin vay haline!"[hümeze 1] ayetini açýklarken: "hümeze ifadesi ile birilerine dil uzatýp onu inciten kiþi, lümeze ifadesi ile de gýybet eden kiþi kastedilmektedir" demiþtir. bir defa da: "Þakacý kiþi kastedilmektedir" demiþtir. 

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. veki', zühd 3/753 (439), hennad, zühd 2/576 (l225), Ýbn cerir, tefsýr (30/292), Ýbn ebi dünya, es-samt (185).

 

 

 

6330- ali b. ebi talha bildiriyor: Ýbn abbas: "zannýn birçoðundan sakýnýn''[hucurat 12] buyruðunu açýklarken: "yüce allah, müminin (mümin) kardeþi hakkýnda kötü zanda bulunmasýný yasakladý" demiþtir. "birbirinizin kusurlarýný araþtýrmayýn''[hucurat 12] buyruðu hakkýnda ise: "yüce allah, mümine, mümin kardeþinin ayýp ve kusurlarýný araþtýrmayý yasakladý" demiþtir. "birbirinizin gýybetini yapmayýn''[hucurat 12] buyruðu hakkýnda da: "yüce allah ölü etini yasakladýðý gibi bir konuda mümine gýybet etmeyi de yasakladý" demiþtir.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. ancak ali ve Ýbn abbas arasýnda kopukluk vardýr. Ýbn cerir, tefsir (26/135) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (7/565,567,570).

 

 

 

6331- Ümmü hani'nin azatlýsýnýn bildirdiðine göre Ümmü hani, resulullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem): "ey allah'ýn resulü! yüce allah'ýn: ''toplantýlarýnýzda hayasýzlýk mý yapacaksýnýz''[ankebut, 29] buyruðundaki hayasýzlýktan kasýt nediri onlarýn toplantýlarýnda yaptýklarý hayasýzlýk ne idii" diye sorunca, allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "onlar yoldan geçen yolcularla alayeder ve onlarý korkuturlardý" buyurmuþtur.

yezid b. zurey' ve baþkasý bunu hatim b. ebi saðira kanalýyla rivayet etti.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. tirmizi, tefsir 5/342 (3190), ahmed, müsned (6/341, 424), hakim, müstedrek (2/409), taberini, m. el-kebir 24/411, 412 (1000, 1001), Ýbn ebi dünya, kitabu's-samt (284) ve Ýbn cerir, tefsir (20/145) bak: suyuti, dürrü'l-mensur (6/460, 461).

 

 

 

6332- halid b. ma'dan der ki "dünyada iken insanlarla alayedenlere kýyamet gününde: ''haydi cennete girin'' denilir. cennetin kapýlarýna geldiklerinde zaman da: ''insanlarla alayettiðiniz gibi sizinle alay edilmektedir'' denilir.''

 

Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr.

 

 

 

6333- hasan( -ý basri)'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) þöyle buyurmuþtur: "insanlarla alayeden kimselerden birine cennetin bir kapýsý açýlýr ve ona: ''haydi gel, haydi gel'' denilir. bunun üzerine bu kimse gam ve kederiyle gelince kapý kapanýr. bu hal o kadar devam eder ki artýk biri için cennetin kapýsý açýlýp: ''haydi gel'' denildiðinde ümitsizlikten dolayý kalkýp gitmez.''

 

tahric: Ýsnadý hasendir ve mürsel bir hadistir. Ýbn ebi dünya, samt (287) bak: suyuti, eddürrü'l-mensur (8/453).

 

 

 

6334- mücahid bildiriyor: Ýbn abbas'ýn yanýndabir adam anýlýnca, Ýbn abbas: "dostunun kusurlarýný zikredeceðin zaman önce kendi ayýplarýný hatýr la" dedi. 

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. buhari, el-edebu'l-müfred (328), Ýbn ebi dünya, samt (194, 710) ve ahmed, zühd (sh. 188, 189).

 

 

 

6335- ebu nadra der ki: "gýybet olarak þu üç þey sana yeter. biri, insanlarýn görmeni istemediði þeylere bakmandýr. diðeri, senin yaptýðýn þeyle birini ayýplamandýr. bir diðeri de, seni ilgilendirmeyen bir konuda yanýnda oturaný rahatsýz etmendýr.

 

bu sözlerin mana olarak aynýsý Ömer b. el-hattab kanalýyla zikredilmiþtir.

 

Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr.

 

 

 

6336- abdullalý b. zem'a'dan rivayete göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir gün hutbede: "en azgýnlarý ileri atýlmýþtý"[Þems 12] diye (hz. salih'e ait) deveyi andý ve: "toplumun içinde ebu zem'a gibi katý, kuvvetli ve arkasý güçlü bir adam deveyi boðazlamak için ileri atýlmýþtý" buyurdu. sonra resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara kadýnlar hakkýnda nasihatte bulunup: "sizden biri hanýmýný köle kýrbaçlar gibi kýrbaçlamakta ve belki de o günün sonunda onunla birlikte olmaktadýr" buyurdu. yine hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) yellenmeden dolayý gülme konusunda onlara nasihatte bulunup: "sizden biri kendinin de yaptýðý bir þeye niçin gülmektedir kii" buyurdu.

buhari ve müslim bunu sahih'lerinde baþka kanallarla hiþam b. urve'den rivayet ettiler. 

 

tahric: Ýsnadý sahihtir. - buhari, tefsir (6/83) ve müslim 3/2191 (49). 

 

 

 

6337- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"sizden biri kardeþinin gözündeki çöpü görmekte, ancak kendi gözündeki (merteði) unutmaktadýr" buyurmuþtur.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. Ýbn hibban, sahih 7/506 (5731), ebu'þ-Þeyh, kitabu'l-emsd/ (217), ebu nuaym, hilye (4/99), buhari, el-edebu'l-müfred (592) ve ahmed, zühd (sh. 178). 

 

 

 

6338- hasan( -ý basri) der ki "ey adem oðlu! komþun senden emin olmadýkça nasýl mümin olabilirsin kii ey adem oðlu! Ýnsanlar senden emin olmadýkça nasýl müslüman olabilirsin kii ey adem oðlu! sende bulunan bir ayýptan dolayý insanlarý ayýpladýkça kalbinde imanýn hakikatine eriþemezsin. ta ki o ayýbýný ýslah edinceye kadar. eðer öyle yaparsan her bir ayýbýný ýslah ettiðinde mutlaka baþka bir ayýbýný bulursun. eðer böyle yaparsan meþguliyetin kendi bedenine has þeylerle olur. allah'ýn en hayýrlý kullarý da böyle yapanlardýr."

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. Ýbn ebi dünya, samt (198).

 

 

 

6339- abdulbari der ki: zünnun b. Ýbrahim'in þöyle dediðini iþittim:

"kim kendini düzeltirse rahat eder. kim (rabbine) yaklaþýrsa yakýnlaþtýrýlýr. kim kendisini ilgilendirmeyen þeylere karýþýrsa kendisini ilgilendiren þeyden men edilir. her kim de insanlarýn ayýplarýna bakarsa, artýk kendi ayýplarýný göremez.''

 

tahric: ravilerinin çoðunu tanýmýyorum. beyhaki, zühd el-kebir sh 306 (836) .

 

 

 

6340- mufaddal b. yunus der ki: rabi' b. huseym'in yanýnda bir adam anýlýnca: "ben kendi nefsimden razý deðilim ki onu ayýplamaktan baþkasýný ayýplamaya zaman bulayým" dedi.

 

tahric: ebu osman el-kerci'nin biyografisini bulamadým. ebu nuaym, hilye (2/107) ve ebu'Þeyh, et-tevbih sh. 104 (238).

 

 

 

6341- ebu cafer muhammed b. nusayr der ki: cüneyd'in, ebu süleyman ed-darani'den rivayet etmiþ olduðu þu sözünü çok beðendim: "kim kendi nefsiyle meþgul olursa baþkasýyla meþgul olmaktan kurtulur. kim de rabbiyle meþgul olursa kendisiyle ve baþkasýyla meþgul olmaktan kurtulur.''

 

ravileri güvenilir kiþilerdir .

 

 

 

6342- asmai der ki: "kiþinin kendisinde olmayan bir hayrýn kendisinde olduðu söylenince razý olmasý ne þaþýlacak þeydir. bundan daha çok þaþýlacak þey de, kendisinde olan kötü þey söylenince kiþinin öfkelenmesidir. bundan daha da çok þaþýlacak þey de zan üzere baþkalarýna öfke duyarken kendi kendini kesin bir þekilde sevmesidir."

 

Ýsnadýnda bir sakýnca yoktur.

 

 

 

6343- hz. aiþe der ki: yanýma bir kadýn girdi. kadýn gittikten sonra elimle iþaret ederek: "ey allah'ýn resulül ne kadar kýsa bir kadýnmýþ" dedim. allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "onun hakkýnda gýybette bulundun. kalk onunla helalleþ" buyurdu. yine yanýmýza bir kadýn girdi. kadýn çýkýp gittikten sonra: "ey allah'ýn resulül eteði ne kadar da uzunmuþ" dedim. allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "onun hakkýnda gýybette bulundun. kalk onunla helalleþ" buyurdu.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. Ýbn adiy, el-kamil (2/709).

 

 

 

6344- amre binti abdirrahman bildiriyor: aiþe binti talha b. ubeydillah, allah resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sellem) eþi hz. aiþe'nin yanýna girdi. hz. aiþe'nin yanýnda bedevi bir kadýn vardý. o sýrada bedevi kadýn eteðini sürüyerek çýkýp gitti. aiþe binti talha: "eteði ne kadar uzun" deyince, hz. aiþe: "onun hakkýnda gýybette bulundun. ona yetiþ te seni baðýþlasýn" karþýlýðýný verdi.

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. ebu Þeyh, et-tevbih sh. 90 (197).

 

 

 

6345- ebu hureyre'nin bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"faizin en aðýrý, kiþinin müslüman kardeþinin namusuna dil uzatmasýdýr" buyurmuþtur.

 

ali der ki: zühri'nin bu hadisini: "said'in, ebu hureyre kanalýyla bildirdiðine göre" þekliyle nu'man'dan baþka hiç kimse zikretmemiþtir.

 

tahric: Ýsnadý hasendir. Ýbn adiy, el-kamil (6/2263).

 

 

 

6346- Ýbnu'l-müseyyeb der ki: "faizin en aðýn, kiþinin müslüman kardeþinin namusuna dil uzatmasýdýr.''

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. abdürrezzak, musannef 11/176 (20253).

 

 

 

6347- hasan( -ý basri) der ki: "mümin kimse yumuþak huyludur ve cahilce davranmaz. kendisine karþý cahilce davranýlsa da hoþgörülü davranýr. kendisine zulmedilirse baðýþlar ve bir þeyden mahrum edilirse sabreder." 

 

tahric: senedinde meçhul bir ravi vardýr. abdürrezzak, musannef 11/1 76,177 (20254).

 

 

 

6348- hasan(-ý basri) der ki: "gýybet, gýyabýnda kiþide bulunan olumsuz þeyleri zikretmendir. kendisinde olmayan þeyleri zikrettiðin zaman da ona iftira etmiþ olursun.''

 

tahric: Ýsnadýnda meçhul bir ravi vardýr. abdürrezzak, musannef 11/177 (20254).

 

 

 

6349- zeyd b. uþeyyi' bildiriyor: adamýn biri bir yerde resulullah da (sallallahu aleyhi ve sellem) oturmuþken ebu bekr'e dil uzatmaktaydý. ebu bekr ondan intikam almak için kalkýnca, allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) kalktý. ebu bekr:

"o bana sövdü, ben ona sövgüde cevap vermek için kalkýnca sen de kalktýn" dedi. bunun üzerine hz. peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): "(o sana sövünce) melek seninle birlikteydi. sen cevap vermek için kalkýnca melek te kalktý. bu sebeple ben de kalktým" buyurdu. 

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. abdürrezzak, musannef 11/177 (20255) .

 

 

 

6350- tavk b. vehb der ki: muhammed b. sirin'in yanýna girdim ve rahatsýzlandým. bana: "sanki rahatsýzlanmýþ gibisin" deyince: "evet" dedim. bunun üzerine bana: "filan tabibe git ve durumunu açýkla" dedi. sonra: "filan tabibe git, onun tabipliði daha iyidir" dedi. sonra da: "allah'tan baðýþlanma dilerim. onun (yani önceki) hakkýnda gýybette bulundum" dedi. 

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. Ýbn sa'd, et-tabakat (7/196).

 

 

 

6351- süfyan b. hüseyn der ki: Ýyas b. muaviye'nin yanýnda idim.

yanýnda bir adam vardý ki kalkacak olursam arkamdan bana dil uzatmasýndan korktum. bu sebeple adam kalkýp gidinceye kadar oturdum. bu durumu Ýyas'a söylediðimde sözümü bitirene kadar bir þey demeden yüzüme bakýp durdu. sonra: "deylem gazvesine katýldýn mýi" dedi. ben: "hayýr" deyince: "sind gazvesine katýldýn mýi" dedi, ben: "hayýr" deyince: "hind gazvesine katýldýn mýi" dedi. ben: "hayýr" deyince: "rum savaþma katýldýn mýi" dedi. ben yine: "hayýr" deyince: "deylem, sind, hind ve rum senden yakasým kurtardý. ancak bu kardeþin senden yakasým kurtaramadý" dedi. 

ravi Ömer der ki: "sonrasýnda ne o adam, ne de süfyan böylesi bir þeyi bir daha tekrarladý."

 

Ýsnadýnda bir sakýnca yoktur .

 

 

 

6352- ebu ya'la es-sekafi der ki: salim b. kuteybe'nin meclisinde bir adam anýlýnca mecliste oturanlardan biri ona dil uzatmaya baþladý. bunun üzerine salim bu kiþiye: "be adam! kendini özletmiþtim. ancak sevgimizle arana mesafe koydun ve kusurunu bize gösterdin" dedi. 

 

Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr.

 

 

 

6353- a'meþ der ki: Ýbrahim( -i nehai)'nin: "kerili bir þey görüp de o konuda konuþmamam, o duruma düþme korkumdandýr" dediðini iþittim.

her iki rivayet zincirinin de ibareleri aynýdýr.

 

tahric: her iki tarikle de isnadý hasendir. veki', zühd 588 (313), hennad, zühd 2/570 (1192) ve Ýbn ebi' d- dünya, samt (289).

 

 

 

6354- yahya b. cabir der ki: "bir kusurdan dolayý birini ayýplayan kiþiye allah mutlaka o ayýbýn aynýsýný verir.''

 

tahric: ahmed b. el-perec ebu utbe el-hicazi'nin zayýf olmasýndan dolayý isnadý zayýftýr.

 

 

 

6355- vasile b. el-eska'nýn bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "(müslüman) kardeþinin baþýna gelen bir musibetten dolayý sevinme. sonra allah ona merhamet edip seni ayný þeyle imtihan eder" buyurmuþtur. 

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. tirmizi 4/662 (2506).

 

 

 

6356- muaz b. cebel'ýn bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): "(müslüman) kardeþini bir suçundan dolayý ayýplayan kimse. o suçu (gunahý) iþlemeden ölmez" buyurmuþtur.

 

tahric: Ýsnadý kavi deðildir. hatib, tarih (2/339, 340).

 

 

 

6357- ahmed b. ziyad es-simsar der ki: bir adam kendisinden helahik istemek için esved b. salim'e geldi ve þöyle dedi: "ben senin hakkýnda gýybet ettim. rüyamda siyah birinin bana gelip: ''ey allah'ýn düþmaný! allah dostlarýndan biri hakkýnda gýybet mi ediyorsuni eðer o kimse bir duvara binse ve ona: "yürü!" dese o duvar yürür'' dedi.''

 

ravileri güvenilirdir.

 

 

 

6358- cafer b. süleyman der ki: malik b. dinar'ýn: "kiþiye kötülük olarak salih biri olmamasý ve salih kiþilerin onuruna dil uzatmasý yeter" dediðini iþitim.

 

Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr.

 

 

 

6359- hasan b. salih der ki: "vera'nýn (gunah korkusunun) nerelerde bulunduðuna baktým da en az vera'ya sahip olan þeyin dil olduðunu gördüm."

 

tahric: beyhaki'nin hocasýný tanýmýyorum, diðer ravileri güvenilir kiþilerdir. ebu nuaym, hilye (7/329).

 

 

 

6360- muhammed b. hammad el-ebiverdi der ki: fudayl b. Ýyad'ýn: "kurralarýn (kuran hafýzlarýnýn) meyveleri gýybettir" dediðini iþittim.

 

beyhaki'nin hocasýný tanýmýyorum, diðer ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6361- biþr b. el-h aris el-hafi der ki: "kurralar þu iki hasletten dolayý helak olmuþtur. bu iki haslet; gýybet etme ve kendini beðenmedir."

 

ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6362- süfyan der ki: "bir kiþiye ok atmam, benim için o kiþinin onuruna

dil uzatmamdan daha iyidir."

 

ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6363- yahya b. muaz er-razi der ki: ''(elinden ve dilinden) herkesin güven içinde olduðu kimseden rab da razý olur.''

 

 

 

6364- sehl b. abdillah der ki: "gýybet etmek istemeyen kimse nefsine açýlan þüphelerin kapýsýný kapatsýn. þüpheden kurtulan kimse tecessüsten kurtulul tecessüsten kurtulan kimse gýybetten kurtulur. gýybetten kurtulan kimse yalandan kurtulur. yalandan kurtulan kimse iftira etmekten kurtulur."

 

tahric: sülemi, tabakatu's-sufiyye (sh. 208) .

 

 

 

6365- sehl b. abdillah der ki: "doðru yere de olsa, yalan yere de olsa allah adýna yemin etmemek, gýybet etmemek, yanlarýnda gýybet edilmemek, karýnlarýný tam olarak doyurmamak, söz verdiklerinde sözlerinden dönmemek, konuþtuklarý zaman istisna etmek (inþallah demek) ve asla þaka yapmamak sýddiklerin ahlakýndandýr."

 

tahric: ebu nuaym, hilye (10/201).

 

 

 

6366- ebu osman said b. abdillah es-semerkandi der ki: ebu hafs rüyada görülüp kendisine: "amellerinin içerisinde en üstün gördüðün amel hangisidiri" diye sorulunca: "Ýnsanlarýn kötülükleriyle meþgul olmayý terk etmek (olduðunu gördüm)" karþýlýðýný vermiþtir.

 

 

 

6367- abdullah b. el-mübarek der ki: "bir kimse biri hakkýnda gýybet ettiði zaman bunu ona haber vermesin. buna karþýlýk allah'tan baðýþlanma dilesin."

 

beyhaki der ki: zayýf bir isnadla merfu olarak: "gýybet etmenin ketareti, gýybet ettiðin kimse için baðýþlanma dilemendir" þeklinde bir rivayette bulunduk.

 

tahric: Ýsnadýnda biyografisini bulamadýðým bir ravi vardýr, diðer ravileri güvenilir kiþilerdir. Ýbn main, tarih (2/328) .

 

 

 

6368- enes b. malik'in bildirdiðine göre resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):

"gýybet etmenin kefareti, gýybet ettiðin kimse için baðýþlanma dilemendir" buyurmuþtur.

bu zayýf bir isnaddýr. mana olarak bir sonraki hadis daha doðrudur.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. ebu'þ-Þeyh, tevbih (211) ve Ýbn ebi dünya, es-samt (293).

 

 

 

6369- huzeyfe der ki: aileme karþý sivri dilli biri idim. ancak baþkalarýna karþý öyle deðildim. bunu allah resulü'ne (sallallahu aleyhi ve sellem) söylediðimde: "ey huzeyfe! sen istiðfardan yana neredesini ben günde yüz defa allah'a istiðfar ederim" buyurdu.

 

ebu Ýshak der ki: bu hadisi ebu burde ile ebu bekr b. ebi musa'ya zikrettiðimde: "resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): ''ben günde yüz defa allah'a istiðfar ve tövbe ederim'' buyurdu" dediler.

 

tahric: Ýsnadýnda meçhul bir ravi vardýr. darimi, rekdik (sh. 698) .

 

 

 

6370- ebu burde b. ebi musa, babasý kanalýyla allah resulü'nden (sallallahu aleyhi ve sellem) bir önceki hadisin aynýsýný zikretmiþtir. 

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. nesai, amelü'l-yevm ve'l-leyle (440).

 

 

beyhaki der ki: buhari, ravilerin, ubeyd ve babasýnýn künyesi hakkýnda ihtilafa düþtüðünü zikredip ekledi: "ebu hureyre'nin bildirdiðine göre allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "her kim birine zulmetmiþse ondan helallik istesin" buyurmuþtur. bu daha doðru olandýr.

 

yine beyhaki der ki: eðer huzeyfe'nin hadisi sahih ise ihtimaldir ki kýyamet gününde istiðfarýn çokluðuyla allah'ýn kendisinden razý olmasý için, allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) istiðfar etmesini emretmiþtir. en doðrusunu allah bilir .

 

 

 

6371- ezheri b. avn der ki: muhammed b. sirin'e: "ey ebu bekr! bir adam senin hakkýnda gýybet etti. ona hakkýný helal ediyor musuni" denilince: "yüce allah'ýn haram kýldýðý bir þeyi benim helal etme yetkim yoktur" karþýlýðýný verdi.

 

tahric: Ýsnadý zayýftýr. ebu nuaym, hilye (2/263) ve ebu'þ-Þeyh, tevbih sh. 85 (182).

 

 

 

6372- Þube der ki: "birinden yana þikayette bulunma veya insanlarý ona karþý uyarýna, gýybetten deðildir."

 

tahric: biyografisini bulamadýðým beyhaki'nin hocasý dýþýndaki ravileri güvenilir kiþilerdir. suyuti, dürrü'l-mensur (7/577).

 

 

 

6373- muhammed b. eslem der ki: el-mukri'nin: "birinden yana þikayette bulunma veya insanlarý ona karþý uyarma, gýybetten deðildir" dediðini iþittim. 

 

biyografisini bulamadýðým beyhaki'nin hocasý dýþýndaki ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

beyhaki der ki: "bu doðrudur. kiþi baþkasý tarafýndan eziyet görmekte ve bunu þikayette bulunarak gördüðü eziyeti anlatmaktadýr. bu haram deðildir. ancak sabretmesi daha hayýrlýdýr. kiþinin, bir ravinin rivayetlerine karþý dikkatli olmak amacýyla o ravinin durumu hakkýnda bildiði þeyleri anlatabilir. ayný þekilde þahitlik yapacak olan kiþi hakkýnda da þahitliðinden sakýndýrmak için bildiði þeyleri anlatabilir. böylesi durumlarda da bunlarý anlatmak mubah olur. doðrusunu da allah bilir."

 

 

 

6374- Ýbn uyeyne der ki: "Üç kiþi hakkýnda konuþma gýybetten sayýlmaz. biri, zalim yöneticidir. diðeri, fasýklýðýný açýkça ortaya koyan fasýk kiþidir. Üçüncüsü de, insanlarý kendi yoluna çaðýran bidatçi kiþidir."

 

tahric: Ýsnadýnda tanýmadýðým bir ravi vardýr. suyuti, dürrü'l-mensur (7/577).

 

 

 

6375- hasan(-ý basri): "bidat sahipleri hakkýnda konuþmak gýybetten deðildir" demiþtir. 

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. Ýbn ebi dünya, samt (225) bak: suyutl, dürrü'l-mensur (7/577).

 

 

 

6376- zeyd b. eslem der ki: "gýybet, gunahlarýný açýkça yapmayan kiþi hakkýnda yapýlandýr."

 

tahric: ravileri güvenilir kiþilerdir. abdürrezzak, musannef 11 / ý 78 (20260) ve Ýbn ebi' d- dünya, samt (222).

 

 

 

6377- ahmed b. yahya sa'leb der ki:

"kiþiyi yaptýðýndan dolayý ayýplama

sen de onun yaptýðýný yapýyorsan

kiþi kýnadýðý þeyi yapýyorsa

kendi kendini kandýrýyor demektir.''

 

Ýsnadý ceyyiddir .

 

 

 

6378- ebu musa Ýshak b. musa el-hatmi der ki: cafer b. muhammed es-sadýk'ýn þu beyti okuduðunu iþittim: "kanayýp iyileþen yara kýlýç yarasýdýr yýllarca dinmeyen yara ise dil yarasýdýr.''

 

ravileri güvenilir kiþilerdir.

 

 

 

6379- abde b. süleyman der ki: "Ýbnu'l-mübarek'e, fülan el-kasir (kýsa boylu filan), fülan el-a'rec (topal filan), fülan el-asfar (sarý filan), humeyd et-tavýl (uzun humeyd) gibi kiþilerin bu þekilde anýlmasý konusu sorulunca: "eðer bunlar kusur olarak deðil de kiþiyi vasfetmek için kullanýlýyorsa bir sakýncasý olmaz" dedi.

 

Ýsnadý hasendir.

 

bir sonraki konu için aþaðýdaki link’e týklayýn:

 

uveys el-karaný hadisi